پرسش و پاسخ های فنی

پرسش 1: در شرکت‌های صرافی، تبدیل موجودی ارزی به نوع دیگری از ارزهای رایج به‌منظور تسهیل عملیات شرکت، در طی سال مالی چگونه ثبت می‌شود؟

پاسخ 1 :  

1 )    در این‌گونه شرکت‌ها، موجودیهای ارزی جزء موجودی نقد محسوب و طبقه‌بندی نمی‌شود، زیرا وسیله مبادله نیست، بلکه خود مورد معامله قرار می‌گیرد.

2 )    در شرکت‌های صرافی، موجودیهای ارزی اگرچه موجودی نقد تلقی نمی‌شود، اما به دلیل قابلیت نقدینگی بالا، در صورت نبود ابهام عمده در اندازه‌گیری ارزش آنها، اقلام ارزی به نرخ برابری فروش ارز در تاریخ ترازنامه تسعیر و بلافاصله پس از موجودی نقد، در ترازنامه شرکت طبقه‌بندی و گزارش می‌شود. بر مبنای این پیش‌فرض که موجودیهای ارزی در شرکت‌های صرافی بیش از آنچه که ماهیت موجودی نقد داشته باشند، به موجودی کالا نزدیک‌ترند، بنابراین معاوضه ارزهای مختلف با یکدیگر بدون رد و بدل کردن وجه نقد (ریال)، به‌ویژه در شرایطی که معاوضه برای تسهیل عملیات جاری شرکت انجام می‌گیرد، نیازی به شناسایی سود ندارد و ملاک ثبت ارزش ارزهای تحصیل شده، ارزش دفتری ارزهای واگذار شده است.

دریافت این‌گونه تسهیلات مالی در شرکت استفاده‌کننده از تسهیلات، به دلیل عدم وقوع جریان واقعی ورود وجه نقد، نباید در متن صورت جریان وجوه نقد شرکت انعکاس یابد. از سوی دیگر در پایان سال مالی هنگام محاسبه خالص جریان وجه نقد ناشی از فعالیت‌های عملیاتی با بکارگیری روش غیرمستقیم، در تحلیل مانده‌حساب‌های مرتبط با رخداد مورد نظر، آثار این‌گونه تسهیلات باید حذف شود.

سرمایه‌گذاری در شرکت‌های فرعی که به قصد واگذاری طی 12 ماه (از تاریخ تحصیل) تحصیل شده است و در تاریخ تهیه صورت‌های مالی، شرایط واگذاری آن مشخص و فرایند واگذاری آن نیز اساساً تکمیل شده باشد، از تلفیق مستثنی می‌شود^* (بندهای 9 و 11 استاندارد 18- لازم‌الاجرا در مورد کلیه صورت‌های مالی که دوره‌های مالی آن‌ها از تاریخ 1/1/1385 و بعد از آن شروع می‌شود و تا پایان اسفند 1388 خاتمه یافته است.). همچنین شرکت‌هایی که قبلاً مشمول تلفیق قرار گرفته‌اند، نتایج عملیات آن‌ها باید تا زمان واگذاری، در صورت سود و زیان تلفیقی منظور گردد (بند 30 استاندارد 18 فوق).

سرمایه‌گذاری در شرکت‌های فرعی در حال توقف، در صورت‌های مالی جداگانه شرکت اصلی (سرمایه‌گذار) به روش بهای تمام شده به کسر ذخیره کاهش ارزش انباشته و در صورت‌های مالی تلفیقی گروه، به روش تلفیق منعکس می‌گردد.

سرمایه‌گذاری‌های بلندمدت شرکت اصلی در شرکت‌های فرعی یا وابسته، در شرکت‌های اصلی مشمول بند 6 استاندارد حسابداری شماره 18 به بهای تمام شده به کسر کاهش ارزش انباشته هر یک از سرمایه‌گذاری‌ها، منعکس می‌شود.

زیان تقبل شده توسط سهامداران شرکت، تغییری در میزان مالکیت سهامداران ندارد، لذا به‌منزله آورده صاحبان سهام تلقی نگردیده و همان‌گونه که در پرسش و پاسخ شماره 59 کمیته فنی سازمان حسابرسی منعکس است، موضوع از مصادیق کمک بوده و در صورت احراز شرایط دریافت، می‌بایست در صورت سود و زیان دوره به‌عنوان درآمد شناسایی گردد.

طبق بند 28 استاندارد حسابداری شماره 18 با عنوان ”صورت‌های مالی تلفیقی و حسابداری سرمایه‌گذاری در واحدهای تجاری فرعی“، صورت‌های مالی تلفیقی باید با استفاده از رویه‌های حسابداری یکسان در مورد معاملات و سایر رویدادهای مشابهی که تحت شرایط یکسان رخ داده است، تهیه شود. با توجه به مطلب فوق‌الذکر، در صورتی که برخی از شرکت‌های مشمول تلفیق، دارایی‌های ثابت خود را تجدید ارزیابی نموده باشند، لازم است در رعایت استاندارد مذکور تعدیل لازم از این بابت در صورت‌های مالی تلفیقی به عمل آید (حسب مورد دارایی‌های مشابه در سایر شرکت‌های عضو گروه تجدید ارزیابی شود یا آثار تجدید ارزیابی شرکت‌های دیگر در تعدیلات تلفیق حذف شود).

طبق استاندارد حسابداری شماره 16 با عنوان ”تسعیر ارز“، معاملات ارزی باید به نرخ تسعیر ارز در زمان انجام معامله در حساب‌ها ثبت گردد. در شرایط تک نرخی نبودن نرخ ارز، برای تسعیر باید از نرخی استفاده شود که برای واحد تجاری قابل تحقق و دستیابی بوده و انتظار می‌رود مبنای تسویه مطالبات یا بدهی‌های مربوط قرار گیرد. تفاوت‌های ناشی از تسویه یا تسعیر اقلام پولی ارزی، حسب مورد به شرح زیر در حساب‌ها منظور می‌شود:

الف)    تفاوت‌های تسعیر بدهی‌های ارزی مربوط به دارایی‌های واجد شرایط، به بهای تمام شده آن دارایی منظور می‌شود.

ب )    در سایر موارد، به‌عنوان درآمد یا هزینه دوره وقوع (حسب مورد) شناسایی و در صورت سود و زیان گزارش می‌شود.

قراردادهای ذکر شده از مصادیق حق‌العمل‌کاری بوده و شرکت مکلف به شناسایی حق‌الزحمه (حق‌العمل) دریافتی به‌عنوان درآمد می‌باشد.