بانک مرکزی در اجرای عملیات بازار باز دو هدف اصلی را دنبال می‌کند؛ هدف اول بسط نقدینگی در دوره‌های کمبود نقدینگی در اقتصاد است و هدف دوم نیز قبض نقدینگی در دوره‌هایی است که حجم پول در اقتصاد افزون شده است. نهاد پولی با اجرای هریک از این دو سیاست مسیرهای ورود و خروج پول به اقتصاد را رصد و از کاهش و یا افزایش آن از حد مشخصی جلوگیری می‌کند.
زمانی که بانک مرکزی دست به انبساط نقدینگی می‌زند عملیات بازار باز را در قالبی تحت عنوان ریپو اجرایی و با خرید اوراق از بانک‌ها، به بازار بین‌بانکی نقدینگی تزریق می‌کند. عکس این حالت اما زمانی است که بانک مرکزی به دنبال انقباض نقدینگی باشد که در این حالت عملیات بازار باز در قالب ریپو معکوس اجرایی می‌شود، به این معنا که اوراق به بانک‌ها فروخته می‌شود و نقدینگی موجود در بازار بین‌بانکی جمع می‌شود.
رویکرد بانک مرکزی در اجرای عملیات بازار باز از سال گذشته مبتنی بر ریپوی مستقیم بوده است به طوری که هر هفته و با نرخ سود مشخصی بانک مرکزی اقدام به خرید اوراق و تزریق نقدینگی به بانک‌ها کرده است. اما طی چند هفته اخیر بانک مرکزی به اجرای عملیات ریپو معکوس یا جذب نقدینگی از بانک‌ها متمایل شده است. این اقدام بانک مرکزی با هدف مدیریت حجم پول و نقدینگی و جلوگیری از حرکت آن به سمت سایر بازارها صورت گرفته است. اما اثرگذاری این سیاست پولی زمانی نمایان می‌شود که بدانیم نقدینگی‌های متمرکز شده در حساب‌های بانک مرکزی منجر به تحقق اهداف دولت در زمینه تامین هزینه‌های مالی و به عبارتی جبران کسری بودجه نشود.بنابراین هرچند کنترل تورم می‌تواند یکی از نتیجه‌های ملموس سیاست قبض‌نقدینگی و جذب پول از بانک‌ها باشد اما سلطه سیاست‌های مالی بر سیاست‌های پولی می‌تواند نقدینگی‌هایی که از بانک‌ها جذب شده را صرف تامین هزینه‌های دولت کند که در این حالت حتی تغییر جهت‌گیری بانک مرکزی در زمینه اجرای سیاست‌های پولی می‌تواند نقض غرض باشد و به جای کنترل تورم حتی منجر به تشدید آن شود.

به نقل از روزنامه‌ی جهان صنعت، سوم تیرماه 1400