به دنبال طرح مصوبه اخیر هیاتدولت مبنی بر تغییر واحد پول از ریال به تومان برخی نگرانیها از ایجاد تورم و بروز اختلال در سیستمهای مالی در بازارهای بانک، بیمه و بورس ایجاد شده است. با نگاهی به تجربه دیگر کشورها بدیهی است که اجرای این طرح نیازمند مطالعات بیشتری است تا جایی که هزینههای چاپ پول مجدد و خروج سکه از چرخه پولی همگی سردرگمی در محاسبات روزانه را برای مردم به همراه خواهد داشت، البته در بازار سهام نیز برای شرکتهایی که سوددهی در سطح کمتر از رقم ۱۰۰۰ ریال را دارند، این پرسش مطرح است که «رند کردن» ارقام چه اثری را در پی خواهد داشت؟ در همین راستا به بررسی اثرات حذف یک صفر با نظرخواهی از فعالان بازار پول و سرمایه پرداختهایم که در گزارشی که در ادامه میخوانید میآید. عمده کارشناسان حذف یک صفر را عملا بیتاثیر در بخشهای مختلف اقتصادی و بازارهای مالی میدانند و معتقدند که برای یک تغییر اساسی نیازمند حذف صفرهای بیشتری هستیم. با این حال، اثرات احتمالی تورمی و حساسیت برخی عوامل غیراقتصادی در شرایط کنونی، احتیاط بیشتری را برای انجام این اقدام میطلبد.
هزینه اندک چرخش از «ریال» به «تومان»
ولیالله سیف در حاشیه مراسم بزرگداشت روز حسابدار در مورد تغییر رسمی واحد پول از ریال به تومان به «دنیای اقتصاد» گفت: مصوبه اخیر دولت بهعنوان بخشی از لایحه قانون بانک مرکزی، با هدف رسمیت بخشیدن به عرف متداول و مرسوم در جامعه، تسهیل مبادلات و منطبق با واقعیات اقتصادی کشور و همخوانی با فرهنگ عمومی مردم تنظیم شده و فاقد آثار روانی و تورمی است و با توجه به وجود بستر فناوری اطلاعاتی مناسب و گسترش و نفوذ مناسب بانکداری الکترونیکی در کشور، با کمترین هزینه و زمان، قابلیت اجرا دارد. رئیس کل بانک مرکزی افزود: در طول چند دهه گذشته به دلیل تورم انباشته، «ریال» عملا از مبادلات اقتصادی روزمره حذف شده و «تومان» جایگزین آن شده است بنابراین، مصوبه دولت در زمینه تغییر رسمی واحد پول ملی از «ریال» به «تومان» اقدامی برای تسهیل نسبی مبادلات اقتصادی آحاد جامعه، رسمیت بخشیدن به عرف مورد قبول مردم کشور و در انطباق با واقعیتهای موجود کشور است. وی افزود: اصلاح پولی در اولویتهای بانک قرار دارد و در این زمینه مطالعات جامعی در بانک مرکزی و پژوهشکده پولی و بانکی صورت گرفته بهطوری که پیشنیازهای آن بهطور کامل شناسایی شده است، بنابراین مطالعات برای اجرایی ساختن آن مستلزم دستیابی به شرایط مناسب اقتصادی از جمله تورم تک رقمی پایدار و ثبات اقتصادی است.
بزرگترین اسکناس معادل ۱۰ بسته پفک!
در همین رابطه عباس وفادار، عضو شورای عالی جامعه حسابداران رسمی ایران با نگاهی طنز آمیز در پاسخ به سوال اثر حذف یک صفر از واحد پول کشور میگوید: قبل از اینکه به سوال شما پاسخ بدهم، به 40 سال قبل برگردیم. یعنی از زمانی که بهواسطه انقلاب، شروع جنگ، تحریم و سیاستهای نامناسب دولتهای نهم و دهم در حوزه اقتصادی، ما مجبور شدیم تورمهای سنگینی را تحمل کنیم. وی با اشاره به این مطلب که در آن زمان سکه یک ریالی، دو ریالی، پنج ریالی و ده ریالی داشتیم، افزود: کاملا بهیاد میآورم که یک دلار 40 سال قبل حدود هفتاد ریال ارزش داشت. حالا یک دلار نزدیک به 40.000 ریال است. این در حالی است آن زمان پفک نمکی پنج ریال بود و حالا 10 هزار ریال است. وی با تاکید بر این مطلب که وقتی واحد کوچک پول حذف میشود، باید برای پول بزرگ نیز تمهیداتی داشت، گفت: آن زمان بزرگترین اسکناس ما 10 هزار ریالی بود و با آن میتوانستیم 2هزار بسته پفک بخریم و حالا اسکناس صد هزار ریالی بزرگترین اسکناس ماست که با آن میتوانیم فقط 10 بسته پفک بخریم! برای رسیدن به اهداف با یک حساب ساده میتوان گفت که حذف سه تا چهار صفر از واحد پولی ضرورت دارد.
وی به دیگر نکات قابلتوجه در مصوبه اخیر هیات دولت اشاره و اظهار کرد: با توجه به کاهش ارزش پول در 40 سال گذشته، شما باید حجم بالایی از پول فیزیکی را برای خرید یک کالا یا خدمت پرداخت کنید. طبعا هزینه چاپ و نشر این حجم از پول، هزینههای هنگفتی را بر دولت تحمیل میکند. وی ادامه داد: هزینههای نگهداری دادههای مالی ناشی از عددهای بزرگ و انجام محاسبات بر مبنای آن هم دشوار و پر هزینه است. وفادار معتقد است که در کوتاه مدت، حذف صفر و نشر اسکناسهای جدید، هزینههایی دربردارد و در مورد کالاهای کم ارزش، شاهد اندکی افزایش قیمت برای گرد کردن قیمت این کالاها خواهیم بود. وی افزود: پر واضح است که در بلند مدت، منافع ناشی از انجام این کار بسیار بیشتر از هزینههای آن خواهد بود. وی در همین رابطه خاطرنشان کرد: در حوزه حسابداری و گزارشگری مالی هم باید کارهایی انجام شود که بسیار ساده است و هزینه چندانی ندارد. پس شکی در ضرورت انجام این کار نیست و حتی باید این را هم گفت که انجام این کار باید سالها قبل انجام میشد.
وی با اشاره به این مطلب که اگر بالاخره دولت با تاخیر به این نتیجه رسیده که این کار را انجام دهد، چرا فقط حذف یک صفر را تصویب و به مجلس پیشنهاد داده است، افزود: آیا واقعا این کار توجیه دارد و تفاوت معنی داری با شرایط کنونی دارد؟ پاسخ من این است که حذف یک صفر هیچ توجیه منطقی و اقتصادی ندارد. وی بر این باور است که اگر قرار است یک صفر را کم کرده و هزینه هنگفتی برای چاپ و نشر و تعویض سکه و اسکناس متحمل شویم و هزینه فرهنگسازی، افزایش قیمت کالاها برای «گرد شدن» و بعد دوباره همین مسیر را برای حذف دو یا سه صفر دیگر در زمانی نهچندان دور طی کنیم، ایا این روش منطقی است؟ آیا کشورهای دیگر چنین رویهای را داشتهاند که ما از آن الگو برداری کردهایم؟ وی معتقد است که این کار نیازمند کار کارشناسی اقتصادی است و اکنون زمان مناسبی برای اجرای این کار به نظر نمیرسدو بهتر است پس از انتخابات ریاست جمهوری و روی کار آمدن دولت بعد حذف بیش از یک صفر صورت پذیرد.