عباس هشی/ حسابدار رسمی
روزنامه آرمان ملی / مورخ 23 آذرماه 1398
- دولت برای تامین منابع بودجه سال 99 کل کشور، 195هزار میلیارد تومان درآمد مالیاتی پیشبینی کرده است که نسبت به سال گذشته 23هزار میلیارد تومان افزایش نشان میدهد. این در حالیست که پیشبینیهای مالیاتی در سالهای گذشته هم به صورت کامل محقق نشده است. همچنین برخی نهادها و اقشار که با عنوان فرهنگی، فعالیت میکنند نیز همچنان از مالیات معافند. «آرمانملی» در گفتوگو با عباس هشی- تحلیلگر مسائل اقتصادی- به بررسی مالیاتها در بودجه 99 پرداخته که در ادامه میخوانید.
آیا درآمدهای مالیاتی در بودجه، اصولا مانور تبلیغاتیست یا آنکه قابل تحقق خواهد بود؟
بحث مالیات همانطور که میفرمایید مانور است. اینکه اتکای بودجه به نفت کاهش پیدا کند و به مالیات متکی شود، هدفی بوده که هم پیش از انقلاب در شکلی وجود داشته و هم پس از انقلاب بهعنوان یک آرمان اقتصادی بیان شده است. آرمان جمهوری اسلامی و مردم، مبارزه با فساد، رفع تبعیض و اصلاح نظام اقتصادی بود. معیاری که دولت مردمی را اثبات میکند، این است که مردم بخشی از درآمد خود را برای هزینه خدمات به دولت بدهند و از خدماتی که دولت به آنها میدهد، رضایت داشته باشند. اصولا مالیات، نوعی ایجاد زمینه حسابخواهی مردم از دولت و پاسخگویی دولت به مردم است. هر کسی هم که مالیات بپردازد، از دولت مطالبهگری میکند. این را ما بیشتر در مالیات بر خرج میبینیم که مردم از جیب خود میپردازند؛ همه نظامهای مالیاتی جهان هم از سمت مالیات بر درآمد به سمت مالیات بر درآمد و خرج رفتهاند تا بتوانند زمینه حسابدهی و حسابخواهی را بین مردم و دولت، ایجاد کنند.
چرا مالیاتستانی تاکنون در کشور ما به درستی اجرا نشده است؟
آنچه این رابطه را در کشور ما بر هم زده یکی اقتصاد نفتی بوده که بهرغم سیاستگذاریها جدایی از آن، اجرا نشده و دوم هم اقتصاد زیرزمینی است که این مالیاتستانی را چه شیوه آن درست باشد چه غلط، تحتالشعاع قرار داده است. غیر از این اقتصاد زیرزمینی که مالیات نمیدهد، ما یک مقدار فرار مالیاتی هم به شکل امتیاز و تصمیمات سیاسی در قانون مالیات داریم. معافیتهای مالیاتی معمولا از تبعات سیطره سیاست بر نظام مالیاتی است. اصولا در جهان، معافیتهای مالیاتی را به فعالیتهای خاص، آن هم تحت نظارت اختصاص میدهند. مثلا خیریهها را از مالیات معاف میکنند؛ اما مشروط بر اینکه پولی که از مردم میگیرند، صرف امور مردم هم کنند. با این حال باید حساب و کتاب خود را تحویل دهند و گزارشگری شفاف مالی داشته باشند و فعالیتهای زیرزمینی انجام ندهند. آنچه به نظام مالیاتی کمک میکند شفافیت مالی، گزارشگری مالی، اظهارنامه مالیاتی، صورتهای مالی حسابرسی شده است. یعنی فرهنگ و مبانی حسابدهی، حسابخواهی و حسابرسی ایجاد شده باشد و طرفین یعنی دولت و مردم از این بابت در مقابل هم مسئول، پاسخگو و مطالبهگر باشند.
ارزیابی شما از پایههای مالیاتی مندرج در بودجه سال 99 چیست؟
اتفاق خوبی که جبر زمانه برای ما رقم زده، کاهش درآمدهای نفتیست که دولت و مجلس را مجبور کرد بودجه متکی به مالیات ببندند. ما یک اخلاقی هم داریم که هر وقت کفگیر به ته دیگ میخورد، میرویم ببینیم از چه موردی میتوانیم مالیات بگیریم. یک روز میگویند از سپردهها مالیات بگیریم؛ خیلی هم خوب است! همه دنیا از سپردهها مالیات میگیرند. ولی نرخ تورم و نرخ بهره سپرده یکیست و نزدیک هم است. اما در مملکتی که ارزش پول ملی با تصمیم و مهندسی غلط به یک سوم کاهش مییابد و سپردههای مردم در بانکها صرف اعطای وامهایی میشود که قسطهای آن پرداخت نمیشود و با آن وامها برجسازی میکنند و مراکز خرید بزرگ میسازند. این روش درستی نیست. قیمت اینها هفت هشت برابر میشود و پول مردم شده یک سوم! این بیانصافی است که بیاییم از این پولی که کمارزش شده، 25درصد هم مالیات بگیریم. به اینجا که میرسند جا میزنند. هنرپیشهها و فوتبالیستها در همه جای دنیا مالیات میدهند. حالا برای اینکه مالیات ندهند، اقامتگاه خود را در مناطق بهشت مالیاتی درست میکنند و رفت و آمد خود را به گونهای تنظیم میکنند که درگیر بحث مالیات نشوند. آماری که ما از دادگاههای مالیاتی در اتحادیه اروپا داریم، نشان میدهد بیش از 70درصد پروندههای مالیاتی دادگاههای اروپا مربوط به همین اقشار ورزشکار و نویسنده و سلبریتیها و غیره و ذلک است که با ترفندهای مالیاتی، از پرداخت آن فرار میکنند.
آیا دولت درآمدهای مالیاتی را واقعبینانه پیشبینی کرده است؟
هر سال درآمد مردم محاسبه میشود تا بدانیم چقدر درآمد در سطح کشور تحصیل شده و برمبنای آن، عددی را بهعنوان مالیات محاسبه میکنند. اما دولت زمانی که همه اظهارنامههای مالیاتی را ارائه میدهند و مالیاتها را وصول میکند آن وقت به آن مبالغ میگوید مالیات! اینجا یک بحث درآمد تعهدی و یک بحث درآمد نقدی داریم. بودجه ما از اساس نقدی است و قرار است آن را تعهدی کنیم. این یک اشکال! این مالیاتی که میگویند در سال گذشته 175هزار میلیارد تومان وصول کردهایم، یک بخشی از آن مالیات بر درآمدی است که در سال 97 اتفاق افتاده و یک بخشی هم بدهی مالیاتی سالهای گذشته است که در آن سال وصول شده است. سیستم میگوید این عدد سال گذشته این رقم بوده و بر آن اساس 30درصد پیشبینی را بالا میبریم. پس این یکی هم از اساس غلط است. یعنی عددی که پشتوانه آن معلوم نیست.
چه راهکاری برای حل مشکل مالیاتستانی در بودجه وجود دارد؟
از نظر من، بیایند در قانون بودجه سال آینده معافیتها را کلا حذف کنند و همه مشمول مالیات شوند. اگر نهادی هست که باید این مالیات را به آن پس داد حسب ضرورت هزینههای اجتماعی که آن نهاد مسئولیتش را دارد، جداگانه پرداخت کنند. ما اکنون بیش از 100هزار موسسه خیریه داریم که خیلی از آنها اظهارنامه نمیدهند. همچنین تعداد زیادی موسسه آموزشی داریم که اینها دارند از معافیت استفاده میکنند و کسی هم با آنها کاری ندارد. اما اگر کنار یک موسسه آموزشی یک کلاس خصوصی راه انداختهاند یا سالن ورزشی تاسیس کردهاند یا انتشاراتیست و کتاب کنکور میفروشد که نباید مشمول معافیت بشوند. متاسفانه در این موارد پای ممیز باز میشود و تشخیص فردی او معیار قرار میگیرد. تشخیص فردی اشتباهاتی را به وجود میآورد که یا با قصد قبلی است یا واقعا در اثر فقدان اطلاعات و بدون غرض مخصوص است. اما در هر صورت اجرای قانون را متزلزل میکند.