در جدیدترین شماره‌ی فصلنامه‌ی حسابدار رسمی میزگردی با موضوع ریسک‌ها و راهکارهای گذار به حسابرسی مبتنی بر فناوری اطلاعات در ایران منتشر شده است. در این میزگرد که آقایان ناصر رزاق، محمدعلی زاهدی، ناصر شهبازی رز و عباس کولیوند حضور دارند این بررسی شده که حرفه‌ی حسابرسی در ایران از منظر استفاده از روش‌های مبتنی بر فناوری‌های نو در چه جایگاهی قرار دارد؟  محورهای زیر نیز مورد بررسی خاص این میزگرد قرار داشته است.

1.      توسعه‌ی فناوری اطلاعات چه پی‌آمدهایی بر حرفه‌ی حسابرسی داشته است؟

2.      هم‌اکنون حرفه‌ی حسابرسی در ایران از منظر بهره‌گیری از فناوری‌های اطلاعاتی در چه وضعیتی قرار دارد؟

3.      حسابرسی مبتنی بر فناوری اطلاعات در مقایسه با روش‌های سنتی چه مزایای در تأمین نیازهای صاحب‌کاران و گروه‌های ذی‌نفع (سهام‌داران، وام‌دهندگان، طرف‌های قرارداد، مقام‌های مالیاتی و ناظران) دارد؟

4.      موانع پیشرفت کاربرد فناوری اطلاعات در حسابرسی در ایران چیست؟

·        موانع مقرراتی و قانونی (نیاز به بسترسازی‌های مقرراتی در چه زمینه‌های داریم؟)

·        موانع ناشی از عدم‌آشنایی حسابرسان با تکنیک‌های مبتنی بر فناوری اطلاعات (حسابرسان در کدام زمینه‌ها خلاء آموزشی بیش‌تری دارند و به چه آموزش‌هایی نیاز دارند؟ آیا برای غلبه بر این موانع نیازمند نوعی تلفیق در رشته‌های IT و حسابرسی هستیم؟)

·        موانع ناشی از هزینه‌های مالی گذار به حسابرسی‌های مبتنی بر فناوری اطلاعات

5.       برای غلبه بر موانع و ریسک‌های گذار به یک نظام حسابرسی پیشرفته‌‎ی مبتنی بر فناوری اطلاعات در ایران چه راهکارهایی باید اتخاذ شود و این شکل حسابرسی چه منافعی برای جامعه دربردارد؟

 برای مطالعه‌ی متن کامل میزگرد به فایل پیوست مراجعه فرمایید.

امیدوارم مجموعه مباحثی كه در این جلسه مطرح می‌شود برای حسابرسان و حسابداران رسمی عضو جامعه مفید باشد. به نظر می‌رسد در شرایط كنونی میزان استفاده از فناوری اطلاعات IT در ارائه خدمات حسابرسی در ایران در وضعیت مطلوبی قرار ندارد. لطفا در بخش اول بحث تصویری از وضع موجود صنعت حسابرسی در ایران به لحاظ استفاده از فناوری اطلاعات ارائه دهید و موانع و دشواری‌های موجود در این جهت را توضیح دهید كه با توجه به آن در بخش دوم ببینیم چه تمهیداتی بایستی اتخاذ شود كه به سمت وضع مطلوب یعنی وضعی كه استفاده بهینه‌ای از فناوری اطلاعات در حسابرسی می‌شود حركت كنیم.

محمد علی زاهدی

بحث استفاده از تكنولوژی اطلاعات در حسابرسی بحث جدیدی نیست. از سال 1380 سازمان حسابرسی دو كارگروه در زمان‌های متفاوت تشكیل داد. كارگروه اول به جایی نرسید. در كارگروه دوم، جناب آقای نادریان متولی بودند و خیلی با‌علاقه و پیگیر بودند و تلاش کردند كه با توجه به فضای تكنولوژی و فناوری اطلاعات در آن موقع اتفاقات مثبتی بیفتد و در نهایت به سمت نرم‌افزار حركت كردند. اما نکته این بود كه بالاخره نرم‌افزار مبتنی بر یك فرایند است. فرایند حسابداری در آن زمان، همان دستورالعمل سنتی و دستی بود كه در سازمان و در حرفه حسابرسی همه جا وجود داشت. رویكرد آن موقع این بود كه همان مجموعه را مكانیزه كنند. یكی از عللی كه باعث شد در این بحث به نتیجه نرسند همین موضوع بود. دلیل دیگر این بود كه آن زمان مشكلات خیلی متفاوت بود. هنوز سیستم عامل داس MS-DOS وجود داشت و ویندوز كامل نیامده بود و مخصوصا در محیط‌های حسابرسی خیلی محدود بود. بحث كدینگ و فونت وجود داشت. ولی در حال حاضر خوشبختانه همه اینها واحد است یعنی ما در یك فضای استاندارد فعالیت می‌كنیم و مشكلات گذشته وجود ندارد. دوستانی كه آن زمان كار می‌كردند درگیر مشكلات زیادی بودند.

مشكلی كه الان وجود دارد چیست؟ حرفه‌ها و فنونی كه الان در كشور وجود دارد مثل پزشكی، داروسازی، حسابداری، بازرگانی، گردشگری و ... همه از تكنولوژی اطلاعات استفاده می‌كنند ولی حرفه حسابرسی آنچنان نتوانسته در این زمینه موفق باشد. این موضوع دلایل مختلفی دارد. شاید یك دلیل این باشد كه میانگین سنی حسابرسان حرفه‌ای ما بالاست. البته به تدریج میانگین سنی با ورود جوانان به حرفه در حال كاهش است. البته حركت‌های زیادی هم انجام شده است و اساتید مختلفی در دانشگاه‌ها زحمت كشیدند. یكی از نواقص كنونی ما این است كه كتابی به‌روز برای تدریس حسابرسی كامپیوتری نداریم. كتاب‌هایی كه تدریس می‌شود هنوز متعلق به دوران داس و اواخر دهه 1380 است. به همین دلیل از تكنولوژی و حرف‌هایی كه در دنیا زده می‌شود فاصله زیادی داریم. دنیای تكنولوژی اطلاعات هم بسیار لحظه‌ای و به‌روز است. مطلبی كه سال گذشته وجود دارد در سال بعد كلا متحول می‌شود. در كارگروهی كه در این دوره در جامعه حسابداران تشكیل شده برخلاف دوره‌های قبل كه به دنبال نرم‌افزار و كارهای آماتوری رفتند، تلاش شد كارها تجمیع شود. قبلا گروه‌هایی هم در مورد توجیه اقتصادی این حوزه كار كرده بودند ولی متاسفانه نتوانستند موفق شوند چون بازار حسابرسی محدود بود و آنها به تدریج حذف شدند.

در شورای عالی و هیات مدیره ششم اتفاق خوبی رخ داد و دوستان طرحی را به نام طرح كلان حسابرسی فناوری اطلاعات تدوین كردند. اول تعریف شد که حسابرسی كامپیوتری یعنی چه؟ من همیشه یاد این شعر مولوی می‌افتم: «هركسی از ظن خود شد یار من». یعنی هركسی از نظر خودش حسابرسی كامپیوتری را تعریف می‌كند. ولی وقتی همه تعریف‌ها را جمع‌بندی كنیم می‌بینیم هر كدام از زوایه‌ای خاص به موضوع نگریسته‌اند. تصمیم گرفته شد  از بالا نگاه كنیم و به شكل تئوریك آن را مشخص كنیم. حسابرسی كامپیوتری را به دو بخش تقسیم شد ، یكی كامپیوتری نمودن فرایند حسابرسی (A) و دیگری حسابرسی در محیط‌های مبتنی بر فرایند اطلاعات (B). منظور از A این است كه مثل حسابداری و فعالیت‌هایی كه در اجتماع اتفاق می‌افتد، فرایندهایی كه در كار و عملیات حسابرسی وجود دارند را مكانیزه كنیم. اگر بخواهیم تاریخچه بحث را در حرفه حسابرسی بررسی كنیم مشخص می‌شود كه همكاران بیشتر در بخش اول كار كرده‌اند یعنی به نرم‌افزار پرداخته‌اند. بخش B یعنی حسابرسی در محیط‌های مبتنی بر فرایند اطلاعات ، بخشی بوده كه به نظر من بخش اصلی و وظیفه ماست چون بخش اول را لازم نیست حتما ما حسابرسان انجام دهیم. مجموعه های كامپیوتری زیادی هستند كه تجربه و مهارت و تخصص خوبی در این زمینه دارند. ما می‌توانیم فرایندها را برای آنها تعریف كنیم و مدل آن را مشخص كنیم و آنها بروند این كار را انجام دهند. بخش B است كه بیشتر به درد كار ما می‌خورد و متاسفانه تاكنون به آن بهای لازم داده نشده است. در مورد كامپیوتری نمودن فرایند حسابرسی یعنی بخش A نتیجه فعالیت‌های كارگروه «تدوین دستورالعمل فرایندها به پرونده‌های الكترونیك حسابرسی» بود. مشكلی هم كه الان خیلی از نرم‌افزارهای حسابرسی كامپیوتری دارند همین نكته است، یعنی اینكه فرایندهای فعلی را مكانیزه می‌كنند. در سال 1380 اگر می‌گفتید می‌خواهم رسیدهای دستی و فاكتورهایم را وارد كنم، خواسته متعارفی بود، یعنی وضعیت موجود را كامپیوتری می‌كردید. ولی الان هیچ نرم‌افزار حسابرسی این موضوع را قبول نمی‌كند، خودش هم فاكتور صادر می‌كند، هم رسید انبار می‌دهد، مدیرعامل می‌تواند به‌صورت كامپیوتری تایید كند، مشتری می‌تواند كامپیوتری تایید كند و ...  یعنی همه فرایندها كامپیوتری شده است. وضعیت دیگر با گذشته فرق كرده است. فقط شرایط موجود را نمی‌بینند بلكه بهبود فرایند و مهندسی مجدد انجام می‌دهند كه مثلا اگر ما بخواهیم كامپیوتری كنیم، فلان امكانات را در اختیار داریم و بر اساس آن طراحی كنیم. مثلا الان موبایل در دسترس همه است و باید از امكانات آن استفاده كرد. پس یك‌سری فرایندها بر اساس تكنولوژی‌های در دسترس باید اصلاح شود و بر اساس تكنولوژی‌ای كه استفاده می‌كنیم باید بازنگری و مهندسی مجدد اتفاق بیفتد.

اولین كاری كه در بحث فناوری اطلاعات در حسابرسی باید انجام شود تدوین دستورالعمل فرایندهای الكترونیك حسابرسی است. یعنی باید كل فرایندهای حسابرسی و آن دستورالعملی كه الان وجود دارد تغییر دهیم، ببینیم حال كه می‌خواهیم از كامپیوتر استفاده كنیم كدام فرایندها را باید عوض كنیم. یعنی فرایندها باید كلا دگرگون شود. هرچقدر میزان استفاده از تكنولوژی بیشتر باشد به همان مقدار هم فرایندها باید  بیشتر تغییر كند. این كار را َA1  نام گذاشتیم: تدوین نرم‌افزار فرایند حسابرسی پرونده الكترونیكی. یعنی حالا باید بر اساس این فرایندها برنامه بنویسیم. امروزه هیچ برنامه‌نویسی بدون طی این مراحل برنامه نمی‌نویسد. اول باید كار تبدیل انجام شود، مدل مشخص شود، نمودارهایش كشیده ‌شود، فرایندهایش ترسیم ‌شود و سپس به تیم برنامه‌نویسی برود. بعد از اینكه دستورالعمل‌ها مشخص شد نرم‌افزار را تدوین می‌كنیم. بخش دیگری هم به اسم تدوین نرم‌افزار تحلیل داده‌های حسابرسی داریم. نرم‌افزارهای فعلی ناظر بر همین مورد است. یعنی شما اطلاعات را داخل یك محیط می‌ریزید و آن برای شما یك سری تحلیل‌های آماری و ریاضی انجام می‌دهد كه شما به وسیله آن می‌توانید مثلا میانگین و بالاترین و پایین‌ترین و دسته‌بندی اطلاعات را مشخص كنید. كل این سه بخش كامپیوتری نمودن فرایند حسابرسی است.

می‌رسیم به بخش B  یعنی حسابرسی در محیط‌های مبتنی بر فرایند اطلاعات. اینجا B1 فرایندهای ارزیابی كنترل‌های داخلی است. به نظر من معنای حسابرسی كامپیوتری همین مورد است. فرض كنید می‌خواهیم بگوییم رعایت  تسلسل فاكتورهای فروش كامل است. بحث بیشتر كامل بودن است نه اثبات وجود. در بحث حسابرسی دستی و كامپیوتری اثبات وجود چندان سخت نیست. شما می‌توانید یك مدرك را بردارید و بفهمید ثبت شده است یا نه. اثبات می‌كنیم كه این دیتا وجود دارد. ولی اینجا بحث بیشتر كامل بودن است. این رویدادی که اتفاق افتاده آیا ثبت شده است؟ این می‌شود بحث كامل بودن. در محیط‌های مكانیزه چگونه متوجه می‌شویم كه همه رویدادها ثبت شده است؟ اینجاست که به كنترل داخلی به اتكا می‌كنیم. اگر ما در سیستم دستی فاكتورهایمان سریال نداشته باشد بحث كامل بودن انجام نشده است. به كامل نبودن به عنوان یك ضعف اساسی در كنترل‌های داخلی اشاره می‌شود.

بالاخره یك سری نقاط ضعف و كنترل‌ها كلیدی است. اگر ما تسلسل را نتوانیم كنترل كنیم یا اصلا وجود نداشته باشد مشكل پیش می‌آید. یا اینكه ما چقدر می‌توانیم در آزمون‌های محتوا به نتیجه برسیم مهم است چون ما بر اساس آن ارزیابی كه روی كنترل‌های داخلی داریم، آزمون‌های محتوا، حجمش، میزان و نوعش را تعیین می‌كنیم. در سیستم مكانیزه این وضعیت به شدت دگرگون می‌شود یعنی شما وارد فضایی می‌شوید كه اصلا یك شکل دیگر است. اصلا كاغذ وجود ندارد كه شما بخواهید فاكتور چك كنید. چیزی به نام كاغذ وجود ندارد و فقط یك مشت داده وجود دارد. دیتا اصلا قابل دیدن نیست. سیستم اصلا اجازه نمی‌دهد كه ما همه چیز را ببینیم. اینجا ممكن است یكی این فاكتورها را از ما مخفی كند و تقلب كند. چگونه مشخص می‌شود؟ بنابراین یك محیط بسیار گسترده است و خیلی بیشتر از دانشی نیاز دارد كه قبلا نیاز بود. البته لازم نیست ما متخصص كامپیوتر باشیم. اینجا گفتیم كه این كار را تیم  حسابرسی باید بكند چون تیم حسابرسی است كه صاحب این صلاحیت است كه این كنترل را بخواهد ارزیابی كند. الزامات اولیه چیست؟ آموزش‌های عمومی مرتبط با فناوری اطلاعات برای حسابرسان. مثلا یاد بدهیم كه پایگاه داده (Database) چیست. ریلیشن چیست؟ معماری نرم‌افزار چیست؟ تا حداقل شناختی از محیط پیدا كند كه وقتی می‌رود با قسمت فناوری اطلاعات مصاحبه كند حداقل‌ها را داشته باشد.

یك بحث هم فرایند آزمون‌های محتواست كه قسمت دوم می‌شود. اینجا هم به تیم حسابرسی باید آموزش داده شود كه این آزمون‌های محتوا را بشناسد. به نظر من حسابرسان دانش خیلی تخصصی نیاز ندارند ولی حداقل باید بانك‌های اطلاعاتی را بشناسند. در محیط‌های فناوری اطلاعات بحث‌های دیگر مطرح است. مثلا ما بحث امنیت را داریم. امنیت كلا نرم‌افزاری است و بر مبنای تكنولوژی اطلاعات است و حسابرسان كاری نمی‌توانند بكنند. ما یك ارزیابی ریسك‌های محیط اجرای سیستم هم باید داشته باشیم. اینها را دو قسمت كردیم. یكی بحث network security (امنیت شبكه است) یكی همapplication security. امنیت شبكه یعنی اینكه مثلا الان شما اینجا نشسته‌اید و می‌خواهید وارد سامانه جامعه شوید و چیزی را تایید كنید. اگر در شبكه اینجا نقطه‌ای باشد كه همه ترافیك ورودی و خروجی را چك كند می‌توانند پسوردهای شما را به دست بیاورند و به جای شما وارد شوند. اینجا همان امنیت شبكه است. مثلا یك فاكتور آنلاین وارد می‌شود و وسط ترافیك فرد دیگری می‌تواند آن را تغییر دهد. معمولا بیشتر اتفاقاتی كه در تقلب حساب‌های بانكی می‌افتد شبیه این است. می‌گویند اگر جای عمومی رفتید خیلی مراقب باشید. پس بحث امنیت شبكه خیلی مهم است. با فرض اینکه سیستم ما خیلی عالی است ولی ممكن است از جایی كه داریم حركت می‌كنیم تا به پایگاه داده خودمان یا یك پایگاه داده دیگر برسیم این وسط ممكن است مشكلی باشد كه برای ما دردسر درست كند. پس حسابرس باید این را هم ببیند. ولی این موضوع در تخصص حسابرس نیست. این را چه كسی انجام می دهد؟ تیم فنی. حالا ممكن است یك موسسه بزرگ باشد كه یك تیم فنی داشته باشد. البته 100 درصد نمی‌توانند كشف كنند. مثل حسابرسی است. همانطور كه بر اساس نمونه‌ها به یك نتیجه‌ای می‌رسیم اینجا هم همین است. یك بحث هم داریم به اسم application security یعنی امنیت نرم‌افزار. نرم‌افزار منظور فقط خود برنامه نیست. پایگاه داده هم هست. باید ببنیم آنجا چقدر امنیت داریم. چه كسانی به این پایگاه داده دسترسی دارند و آیا آن نرم‌افزار جوری نیست كه بشود به راحتی آن را هك كرد؟ ممکن است کسی ماژول‌هایی روی آن اجرا كند كه باعث  دخل و تصرف در این نرم‌افزار شود. این هم در حوزه تخصص تیم فنی است. پس ارزیابی كنترل‌های داخلی كلا كار تیم حسابرسی است. سازمان حسابرسی و جامعه حسابداران رسمی باید آموزش‌های را بدهند. باید كلاس و واحدها مشخص و بانك‌های اطلاعاتی به دوستان حسابرس آموزش داده شود و گواهی بدهیم. لازم نیست متخصص كامپیوتر باشند ولی باید بشناسند تا بدانند حداقل چه خطراتی آنها را تهدید می‌كند. ما این مطالب را در جلسه بیست‌و‌هفتم در 11/11/1396 شواری عالی مطرح كردیم و در سایت جامعه هم موجود است. شورای عالی این مباحث را طرح كرده و كل این چارچوب در شورا مطرح شده و قرار شده درباره آن كار شود.

به خاطر داریم  كه تقریبا از سال 1370 و سال‌های اول بعد از جنگ، اولین بخش‌هایی كه در واحدهای اداری مكانیزه شد بخش مالی بود. یعنی امور مالی در استفاده از فناوری اطلاعات پیشگام بود. حالا تقریبا بخش مالی‌ همه جا از نرم‌افزار استفاده می‌كند. ولی حسابرسی‌ها یعنی نظارت بر امور مالی در استفاده از فناوری اطلاعات تاخیر زیادی داشته است. جناب زاهدی به امور متعددی اشاره كردند و روی منابع مالی‌ای كه صرف سرمایه‌گذاری در این حوزه شود و عامل نیروی انسانی تاكید داشتند و مسائل جاری را توضیح دادند. نظر شما در این‌باره چیست؟

حسین شهبازی رز

ابتدا از مجله حسابداررسمی برای برگزاری این میزگرد تشكر می‌كنم ، بنظرم وضعیت فعلی حسابرسان مستقل در استفاده از فناوری اطلاعات رضایت بخش نیست  وجای كار دارد واین سئوال مطرح است كه چرا دراین وضعیت قرار داریم. دولت ،اركان جامعه حسابداران رسمی ، موسسات وسازمانهای مربوط چه تكالیف ووظایفی دراین خصوص داشته ودارند وچرا اقدامات صورت گرفته قابل قبول نبوده است.چرا موضوعات مرتبط با فناوری اطلاعات برای حسابرسان مستقل از اولویت لازم برخوردار نیست ؟چه درصدی از درآمدهای این حوزه صرف فناوری اطلاعات شده است؟ آیا برآوردی از سرمایه گذاری 10سال گذشته دراین حوزه داریم؟ آیا اطلاع داریم كه دستگا هها ی نظارتی وسایرین ازجمله مشتریان حوزه حسابرسی مستقل چه میزان سرمایه گذاری داشته اند؟دراین خصوص آیین‌نامه راهکارهای افزایش ضمانت اجرایی و تقویت حسابرسی  را درسال 1388 داریم كه معلوم نیست تعهدات این آیین نامه در خصوص تهیه وبكارگیری نرم افزارحسابرسی چه میزان تحقق پیدا كرده است؟بنظرم كلیه ذینفعان این حوزه شامل شورایعالی وهیئت مدیره جامعه،شركا ومدیران موسسات وسایر سازمانهای مربوط دراین خصوص مسئولیت دارند.درهر حال فناوری اطلاعات در حال حاضرباید برای حسابرسان مستقل حكم مرگ وزندگی را داشته باشد واین فاصله از سایرین در استفاده از فناوری اطلاعات باید جبران شود.

در آیین اخلاق ورفتار حرفه ای حسابداران رسمی  اصل صلاحیت و مراقبت حرفه‌ای را داریم كه بنظرم حسابرسان مستقل را ملزم به ارتقای دانش ومهارت حرفه ای می كند كه یكی از مهمترین وجه آن میتواند دانش مرتبط با فناوری اطلاعات باشد و صرفا دانش مرتبط با حسابرسی وحسابداری كافی نیست. به نظر می‌رسد در این زمینه تلاش كافی نداشته و سرمایه‌گذاری لازم را انجام ندادیم. البته باید استثنائات را كنار بگذاریم. حتما موسساتی هستند كه با توجه به اندازه ،امكانات ، قدرت مالی و نگرش شركاء ومدیران كارهای خوبی انجام داده باشند واین را نمی‌توان به كل جامعه تعمیم داد. من بحثم كل جامعه حسابداران رسمی و كل حسابرسان مستقل است.

ما با واحدهای اقتصادی  وبطوركلی با متوسط جامعه درسرمایه گذاری واستفاده از فناوری اطلاعات همسو نبودیم كه حتما دركیفیت حسابرسی وبهای تمام شده آن اثرگذار بوده است.سرمایه گذاری چند میلیاردی در بسیاری از واحدهای اقتصادی پدیده ای معمول به شمار می رود وتا زمانی كه خودمان نخواهیم و بر آن متمركز نشویم هیچ نهاد دیگری نمی تواند به ما كمك كند وساختارهای فعلی حسابرسان مستقل در این خصوص كمك كننده نیستند.بعبارتی سرمایه‌گذاری در فناوری اطلاعات مستلزم این است كه سازمان‌های بزرگی داشته باشیم تا بتوانند منابع مالی لازم را برای سرمایه‌گذاری داشته باشند.

وضعیت فعلی حسابرسان مستقل تبعاتی هم دارد براساس استاندارد ها حسابرس مستقل باید بتواند نسبت به اطلاعاتی كه به او می‌رسد با كیفیت قابل قبولی حسابرسی و اظهارنظر كند.در حال حاضر برای مشتریان بزرگ وتاثیر گذار این اظهار نظر با چه كیفیتی صورت می پذیرد آیا خدمات حسابرسی برای اینگونه مشتریان علمی بوده است؟ من پاسخی برای آن ندارم وبالاخره یك زمانی حسابرسان مستقل در این خصوص مورد سئوال واقع می شوند.

در حال حاضر بسیاری از موسسات به دلایلی نیروی متخصص دراین حوزه ندارند ودربهترین شرایط از امكانات بعضی از نرم افزارها در پیشبرد كارهایشان استفاده كنند یا ممكن است كارهایی در حوزه اداری ومالی خودشان انجام داده باشند كه این نمی تواند بعنوان فناوری اطلاعات تعریف شود .

جمع‌بندی من از فرمایشات شما این بود كه درباره فناوری اطلاعات در حرفه حسابرسی اراده جمعی نمی‌بینید. جناب كولیوند گویا شما تجربه موفقی در این زمینه دارید، لطفا نظرات‌تان را بفرمایید.

عباس كولیوند

 بنده هم به نوبه خود از اینکه به این جمع دعوت شدم از جنابعالی تقدیر و تشكر می‌كنم و ممنونم از حسن اعتماد شما عزیزان. مطالعه ادبیات موضوع بهره‌گیری از فناوری اطلاعات كه دیدگاه غالب صاحب‌نظران این حوزه را به تصویر می‌كشد موید آن است که. قاطبه صاحب‌نظران معتقد هستند كه در ایران استفاده گسترده‌ای از فناوری اطلاعات به عمل نمی‌آید. این توضیح وضعیت موجود است كه دوستان هم به آن اشاره كردند. لذا از باب وضع موجود می‌توان موضوع را به دیدگاه‌های افرادی كه مسئولیت مستقیم در این حوزه دارند ارجاع داد و آنها وضعیت را اینگونه تبیین كرده‌اند. وقتی بیشتر در مورد این موضوع بررسی می‌‌كنیم می‌بینیم كه در بحث آموزش فناوری اطلاعات كماكان سرمایه‌گذری‌های لازم، چه در حوزه آكادمیك و دانشگاهی و چه در حوزه حرفه‌ای و عرصه عمل انجام نمی‌شود. در این حوزه‌ها به آموزش ، پژوهش و تحقیقات بیشتری نیاز داریم. هنوز مشخص نیست كه چه میزان موسسات حسابرسی ما به بحث آموزش و تحقیقات در این زمینه اهتمام می‌ورزند. لذا در بحث فناوری اطلاعات و بهره‌گیری از آن توجه شایانی به عمل نمی‌آید و در اولویت قرار ندارد علی‌رغم اینكه همه شاهد هستیم كه امروزه تغییر و تحولات عظیمی در حوزه تولید داده و فضای مجازی در كسب‌و‌كارها به وجود آمده و لازمه اینكه ما هم به آن سطح برسیم این است كه نگاه جدیدی در این زمینه داشته باشیم. حرفه حسابرسی، جامعه حسابداران رسمی و موسسات حسابرسی نگاه جدیدی بایستی داشته باشند و این تحولات را به ‌خوبی درك كنند. در صورتیکه شناخت خوبی از این موضوعات پیدا نكنیم قطعا با تهدیداتی روبرو خواهیم بود و كارایی و اثربخشی‌ای كه ذی‌نفعان از حسابرسی انتظار دارند مهیا نخواهد شد.

اگر بخواهم دسته‌بندی كلی‌ای داشته باشم كه بگویم الان در چه مرحله‌ای هستیم، به اعتقاد من، فرایند تغییرات را در حوزه فناوری اطلاعات در صنعت حسابرسی اینگونه می‌توان دسته‌بندی كرد که از سه مرحله خروج از انجماد، تغییر و تثبیت، هنوز در مرحله خروج از انجماد هستیم. گام برداشتن در این مسیر، شاید با همین نوع جلسات و نقشه راهی كه جامعه حسابداران رسمی پیش‌بینی كرده و جناب دكتر زاهدی اشاراتی به آن داشتند آغاز كرده‌ایم. ما نقشه راه نداشتیم. جامعه حسابداران رسمی ایران این مسیر را ترسیم كرد و این نقطه عطف و نقطه قوتی است كه می‌توانیم روی آن متمركز شویم. اما تغییرات را هنوز عملا ایجاد نكرده‌ایم و به ابزارهای استفاده از فناوری اطلاعات هنوز دسترسی پیدا نكرده‌ایم.

موضوع دیگری كه در تكیل فرمایشات عزیزان می‌توان مطرح كرد این است كه در كسب‌و‌كارهای ما، پیوند مناسبی بین بخش‌های مالی و حسابرسان وجود ندارد تا بتوانند همدیگر را درك كنند. بخش‌های فناوری اطلاعات صرفا در بخش سخت‌افزار پشتیبانی می‌كنند. در حوزه نرم‌افزار و بحث منطق‌های عملیات نیاز به یك زبان مشترك داریم. این موضوع می‌تواند در پیشبرد بحث فناوری اطلاعات كمك بزرگی كند. وقتی از نزدیك با این بحث دست‌و‌پنجه نرم كنیم، خلاء‌ها و كاستی‌های دیگری هم می‌بینیم. حوزه پایگاه داده و كسب‌و‌كارها وجود دارد. ما هنوز با مشكل تاخیر در به‌روز‌رسانی پایگاه داده‌ها مواجهیم. اگر بخواهیم حسابرسی را با استفاده از فناوری اطلاعات پیش ببریم لازمه‌اش این است كه اطلاعات به موقع و به‌روزی داشته باشیم. این مشكل مزید بر علت شده كه انگیزه حسابرسان را برای اینكه بتوانند از این دستاوردها استفاده كنند ضعیف كند.

بحث دیگری كه می‌توان به آن اشاره كرد این است كه دستاوردها و پیشرفت‌هایی كه جسته‌و‌گریخته در موسسات حسابرسی، سازمان حسابرسی و وزارت دارایی در این زمینه به دست آمده، در حد مطلوبی به اشتراك گذاشته نشده تا بتوانیم به آنها انسجام دهیم و از این دستاوردها به عنوان یك نوع سرمایه‌گذاری برای تدوین ابزارها استفاده كنیم و مسیرهایی كه بعدا باید بپیماییم را كوتاه‌تر كنیم. بحث دیگر این است كه جامعه حسابداران رسمی به عنوان یك نهاد ناظر در حرفه حركت‌های خوبی انجام داده است. مثلا در سامانه‌هایی كه به وجود آورده، اطلاعات گزارشات حسابرسی و خدمات اطمینان‌بخشی به اشتراك گذاشته می‌شود و گاهی با نهادهای ذی‌ربط هم به اشتراك گذاشته می‌شود و اینها نقاط مثبتی است. اما به زعم بنده هنوز باید معیارها و تشویق‌ها و ترغیب‌هایی كه بتواند محرك موسسات و حرفه ما برای بهره‌گیری از فناوری اطلاعات حداقل در شاخص‌های كنترل كیفیت باشد در نظر گرفته شود. آیا ما مسیر وچشم‌اندازی را تعریف كرده‌ایم یا شاخصی تعیین كرده‌ایم كه میزان اهتمام موسسسات حسابرسی در بحث سرمایه‌گذاری در فناوری اطلاعات و همین طور بحث‌های جانبی آن اعم از آموزش و مسائل جاری آنها را مشخص كند؟ به اعتقاد من هنوز به جامعیت نرسیده‌ایم. بحث دیگری كه بیشتر ضرورت این بحث را پررنگ می‌كند و چالشی است كه موسسات حسابرسی دارند، بحث مستندسازی اطلاعات است كه واقعا برای موسسات حسابرسی به یك مشكل بزرگ تبدیل شده است. باید این مشكل را هم در نظر بگیریم و به موسسات حسابرسی كمك كنیم كه این موضوع را بیشتر مورد توجه قرار دهند تا بتوانند این خلاء را بر طرف كنند.

در فرایند به‌كار‌گیری فناوری اطلاعات در موسسات حسابرسی اگر سه مرحله برنامه‌ریزی، اجرای  عملیات و گزارشگری را در نظر بگیریم به زعم بنده بهره‌گیری از فناوری اطلاعات تا حدودی در آزمون‌های محتوا به كار گرفته شده است ولی در بحث آزمون‌های كنترل و سیستم هنوز تا نقطه ایده‌آل فاصله زیادی داریم و لازم است بیشتر به آن پرداخته شود. در جهت بهره گیری از ظرفیت فناوری اطلاعات یك فرصت بسیار طلایی برای جامعه حسابداران رسمی وجود دارد كه من خواهش دارم به آن توجه شود. ما هنوز از فناوری اطلاعات در بحث سفارش خدمات مالی و ارجاع كار هیچ بهره‌گیری‌ای نمی‌كنیم این در حالیست كه زمینه این موضوع الان آماده است و می‌توانیم به موسسات حسابرسی كمك كنیم كه بخش خدمات مالی و درآمد خدمات مالی خود را با پیش‌بینی سامانه سفارش خدمات مالی ارتقا دهند. بالطبع یكی از علت‌هایی كه موسسات حسابرسی ما در این زمینه كمتر ورود كرده‌اند درآمد و توانایی مالی این موسسات است و نباید به سادگی از كنار این موضوع عبور كنیم.

ناصر رزاق

دوستان مطالب اساسی را فرمودند. در پاسخ به این سوال كه وضعیت فناوری اطلاعات در حسابرسی چگونه است یك كلمه به ذهنم می‌رسد: اسف‌بار. ولی دلایل آن خیلی مهم است. یكی از دلایل این است كه پردازش اطلاعات  حسابداری و نحوه پردازش اطلاعات خصوصا در زمینه Big data جلو رفته و تغییر پیدا کرده ولی ما در نحوه پردازش اطلاعات و بحث داده‌های کلان (big data) در شرایط کنونی در حسابرسی مشكل اساسی داریم و نحوه رسیدگی در حسابرسی تغییر نکرده است و ما بخش بزرگی از دیتا را عملا نمی بینیم  . مخصوصا در شركت‌های بزرگ و خیلی بزرگ، بانك‌ها، بیمه‌ها و ... كه آن ها را اساسا به نحو مناسب حسابرسی نمی‌كنیم.در صورت استفاده از فن آوری اطلاعات در حسابرسی  به صد در صد اطلاعات دسترسی داریم و با توجه به سرعت رسیدگی میزان رسیدگی حتی تا صد در صد هم می تواند بالا برود  و از اجرای کلیه مراحل حسابرسی اطمینان حاصل می شود  و دیگر بحث نمونه گیری می تواند مطرح نشود . استفاده از  تکنیک های جدید مثل خوشه بندی ( Clustering ) و استخراج اقلام غیر عادی ( Unusual) به صورت نرم افزاری کار تحلیل داده را بسیار آسان می کند . امکان مستند سازی صد درصدی بر مبنای پرونده های الکترونیکی و تشکیل پرونده های بسیار منسجم به وجود می آید .

  صلاحیت و مراقبت حرفه‌ای و استفاده از دانش حسابرسی شاید در شركت‌های كوچك آن هم با شرایط خاص بر قرار شود  ولی در مورد شركت‌های بزرگ و خیلی بزرگ مثل بانك‌ها اصلا نمی‌توانیم چنین ادعایی بكنیم. در این موارد حسابرس یك ریسك بسیار بالا را می‌پذیرد و هزینه بسیار بالایی می‌دهد و زمان بسیار زیادی می‌گذارد ولی حداقل كیفیت را دارد. ما الان در چنین شرایطی هستیم. حسابرسان اگر در بحث فناوری اطلاعات وارد نشوند حرفه رو به نزول می رود. چگونگی  ورود هم مساله است. ما در جامعه یك طرح كلان مطرح کردیم و آن را به مرور اجرایی می‌كنیم ، ولی آن هم خودش فرایند خیلی زمان بری است  و من فكر می‌كنم علاوه بر آن چارچوب طرح كلان كه سر جای خودش موضوعیت دارد، واقعا لازم است قبل از آن یك‌سری تمهیدات به كار ببریم و اقدامات سهل‌الوصول‌تر و سریع‌تری هم انجام دهیم. ما در كارگروه فناوری اطلاعات به مرور مشغول این كار هستیم. یكی از كارهایی که  انجام شده  ارائه  رهنمود مستندسازی الكترونیك است که به تصویب  هیات مدیره رسیده و روی سایت جامعه هم گذاشتیم تا موسسات به مرور با این موضوع آشنا شده و اجرایی نمایند .

من سیاست های نرم افزاری را به طور اعم و فن آوری اطلاعات را به طور اخص در بهبود گزارشگری حسابرسی یا اطمینان بخشی مفید می دانم . این سیاست های نرم افزاری به طور اعم باید آشنایی حسابرس با صنعت باشد ، چرا که فرض بر این است که حسابدار رسمی تکنیک ها و روش ها و استاندارد های  حسابرسی را با توجه به تحصیلات دانشگاهی و تجربیات می داند و آن چیزی که ممکن است از آن مطلع نبوده یا کم اطلاع داشته باشد صنعت است ، مثلا عدم آشنایی با صنعت بانکداری ، بیمه و ... ، و در صورتی که اطلاعات کافی نداشته باشد بالطبع آثار مالی آن را هم با روش هایی که برقرار می کند نمی تواند تشخیص دهد و به نحو مناسب رسیدگی کند . اما به طور اخص ، با توجه به رشد صنعت و رشد فعالیت های تجاری و تراکنش های مالی ، اثرات مالی آن ها آن قدر حجیم شده که با روش های سنتی قبلی نمی توان استاندارد های حسابرسی را به درستی به کار گرفت ، حسابرس برای اظهار نظر باید متقاعد شود و لاجرم با توده عظیمی از داده های مرتبط با معاملات مواجه است که در حال تغییر هم هست و حالا حسابرس می خواهد با همان روش ها و ابزار دهه شصت و قبل از آن و همان دیدگاه اقدام به رسیدگی کند و لذا قسمت های دیگر رشد کرده و حسابرسی در همان دهه متوقف شده است .متاسفانه نرم افزارهای حسابرسی را متناسب با پیشرفت فن آوری اطلاعات توسعه نداده ایم و حسابرسان عمدتا با مقوله فن آوری اطلاعات آشنایی کافی ندارند .

حسابرس باید به گونه ای آموزش ببیند و تربیت شود که تا پایان عمر حرفه ای خود توانایی ها و صلاحیت حرفه ای را دارابوده و حفظ کند. باید با دیدگاه ها ، ابزار و روش های منطقی تجهیز شود تا بتواند به رسالت خود برسد .

اما سیاست های اخص فن آوری اطلاعات ، فن آوری اطلاعات یکی از ابزارهای موثر برای کمک به حسابرس برای انجام کار حسابرسی است . چون این داده ها در یک جایی جمع آوری شده و حسابرس با این دیتا ها آشنایی و دسترسی مناسب ندارد ، پس حسابرس باید با  مفهوم دیتا بیس آشنا شود . صاحبکاری که در پی تحریف ، تقلب یا پولشویی و ... باشد دوست دارد حسابرس با داده ها ارتباط مناسب نداشته باشد . پس حسابرس باید از نحوه دسترسی به داده ها اطلاع داشته باشد و شرایط دسترسی به اطلاعات فراهم شود .

در مرحله بعد برمی گردیم به تحلیل ها ، یعنی حسابرس باید تحلیل های متناسب با خصوصیات و ماهیت داده ها داشته باشد  ،پس باید ابزار های تحلیل را یاد بگیرد . پایگاه داده ها و نوع داده ها یک موضوع است و پردازش داده ها یک موضوع دیگر . کامپیوتر تا این مقطع صرفا یک سری کارهای تکراری و حجیم که منطقی ساختار یافته دارد را برای ما انجام می دهد . حسابرسان باید با استفاده از کارشناسان و تحلیل گران مالی یا آموزش و به روز آوری خود این کار ها را انجام دهند . و بهتر این است که حسابرس خود با این مطالب آشنا باشد . در زمینه فن آوری اطلاعات ، تحلیل های آماری و ... حسابرسان به روز نیستند و حتی در آزمون های جامعه نیز این موضوعات پیش بینی نشده است .

قبل از همه بحث آموزش اهمیت بسیار بالایی دارد. ما باید ابزار لازم را به حسابرسان بشناسانیم.  به نظر من مشكلات اساسی‌ در این زمینه داریم. در حقیقت یك سری مشكلات درونی خود حسابرسی است و اگر بتوانیم آنها را حل كنیم بقیه چیزها هم حل می‌شود. ما باید روی بحث آموزش تاكید كنیم. در مورد شیوه‌های آموزش جلسات متعددی گذاشته‌ایم. آقای دكتر زاهدی به درستی اشاره كردند كه هر كسی از ظن خود شد یار من. واقعا هر كدام از دوستان یك نظری داشتند. در مورد یک نظر بحث می‌كردیم و جلو می‌رفتیم و کمی بعد یك نظر دیگر پیدا می‌شد و جمع‌بندی خیلی سخت می‌شد. به هر حال آموزش مناسب نداریم. مشغول تلاش هستیم كه در بحث آموزش به صورت جدی وارد شویم چون آموزش ، مهارت‌های به كارگیری فناوری اطلاعات را بیشتر می‌كند. الان ابزارهای به‌كار‌گیری متعددی وجود دارد. ما ابزارها را نه می‌شناسیم و نه استفاده می‌كنیم. فرض كنید الان چند سالی است BI power آمده كه می‌تواند در حسابرسی خیلی به ما كمك كند. ما همچنین مشكلات میان‌رشته‌ای داریم. ما صرفا در تخصص حسابرسی جلو می‌رویم در حالی كه واقعیت قضیه این است كه در كنار آن واقعا رشته‌های دیگری هم نیاز است از جمله فناوری اطلاعات و آمار. من وقتی می‌خواهم تحلیل كنم تحلیل را از كجا باید شروع كنم؟ وقتی الفبای آمار و كاربرد آمار را بلد نیستم چگونه می‌خواهم تحلیل كنم؟ فرض كنید 1000 دیتای ساختار‌یافته هم در اختیار من بگذارند . آیا من توانایی استفاده از آن را دارم؟ واقعا این توانایی را نداریم. ممكن است در بعضی موسسات اطلاعات در این زمینه وجود داشته باشند ولی خیلی محدود است و بقیه توانایی انجامش را ندارند.

مطرح شد یكی از مشكلات بالا بودن میانگین سن حسابرسان است. این من به جای سن کلمه عمر مفید حرفه ای را به کار می برم  منظورم سن نیست ، چه بسا فردی با سن بسیار بالا که به روز بوده باشد و بالعکس فرد جوانی که صلاحیت حرفه ای خود را حفظ نکرده باشد . شخصی که نتواند دانش و صلاحیت حرفه ای خود را حفظ کند عمر مفید حرفه ای وی به سر آمده است. متاسفانه اعضاء  با بحث كامپیوتر و فناوری اطلاعات آشنایی کافی ندارند و وقتی آشنایی ندارند لزوم تغییر را هم احساس نمی‌کنند. بعضی مواقع در برابر تغییر سیستم مقاومت می‌شود ولی بعضی مواقع اصلا بحث مقاومت مطرح نیست. درباره ما به نظرم مورد دوم بیشترمطرح است. وقتی من به عنوان یك مدیر یا شریك موسسه یا متولی حرفه از وضع موجود و فناوری های نوین و ابزارهای مربوطه اطلاعاتی  نداشته باشم  اصلا چگونه می‌خواهم شروع كنم و بگویم چه بكنیم و چه نكنیم؟ اصلا به فكرم نمی‌رسد كه بخواهم شروع كنم و در نتیجه موضوع ابتر می‌ماند.

بحث دیگر متنوع بودن نرم‌افزارهای حسابداری است كه مشكل زیادی ایجاد می‌كند. ساختار داده‌ها خیلی متفاوت و سازماندهی داده‌ها و اطلاعات مشكل است. بحث دیگر عدم اطلاع كافی موسسات از مزایای استفاده از فناوری اطلاعات است. یعنی اگر من ببینم استفاده از فناوری اطلاعات ریسكم را كاهش می‌دهد و كیفیت كارم را بالا می‌برد، باعث رفع خطاهای انسانی می شود ، در زمان و هزینه صرفه جویی می شود وبهره وری و کیفیت و اثر بخشی را بالامی برد  و جایگاهی در جامعه پیدا می‌كنم كه خیلی به دردم می‌خورد، دنبال آن می‌روم. ولی وقتی خبر ندارم كه این موضوع چه مزیت‌های رقابتی و حرفه‌ای ایجاد می‌كند دنبال آن نمی‌روم. وقتی كیفیت كارم را بالا ببرم و یك گزارش خوب دست مشتری بدهم دنبال من می‌دود. وقتی من واقعا درست حسابرسی كنم و مثلا به جای 5 درصد از 100 درصد اطلاعات بتوانم استفاده و تحلیل كنم، كیفیت كارم فوق‌العاده بالا می‌رود.

حسین شهبازی رز

اركان جامعه ومسئولین مربوط مسئولیت خطیری در خصوص افزایش قابلیت ها وتوانمندی های حسابرسان مستقل دارند، بعضی از صنایعی كه مشتریان خدمات حسابرسی هستند از جمله صنعت خرده فروشی ،پخش ،بیمه وبانك ارتباط تنگاتنگی با فناوری اطلاعات دارند كه در راستای رعایت استانداردهای حسابرسی باید شناخت قابل قبولی از فرآیندها وسیستم های آنها برای رسیدگی واظهار نظر داشته باشیم .یا صنایع استارتاپ ها از پیچیدگی خاصی برخودارند كه بنظر می رسد حسابرسی آنها با روشهای معمول بنحوی كه اصول را رعایت كنیم امكان پذیر نخواهد بودبعبارتی اگر استثنائات را كنار بگذاریم اطلاعات وشناخت حسابرسان نسبت به حوزه های یاد شده جای كار دارد. ما برای موضوعات اساسی راهكاری نداریم. به موقع دنبالش نرفتیم. در واقع رسیدگی‌های ما برای اینكه منطبق بر استانداردها باشد نیاز به ابزار و سیستم دارد.

 موضوع مهم دیگر میزان وچگونگی استفاده از بسترهای نرم افزاری صاحبكارها توسط حسابرسان مستقل است.یعنی بنوعی باید خودمان را پوشش بدهیم لذا حضور كاركنان حسابرسی با دانش نرم افزاری  درتیم ها ضروری است.حسابرسان در این زمینه باید هوشمندی لازم را بخرج بدهند ودر خصوص معماری سیستم های اطلاعاتی و سیستم های عملیاتی ومالی اطلاعات كافی داشته باشند شناخت از فعالیت های واحدهای تجاری بدون اشراف به سیستم ها ی مورد استفاده آن احراز نمی گردد.همه چیز را به كنترل های داخلی حاكم بر گزارشگری مالی خلاصه نكنیم .مثلا در سازمانهای بزرگ سیستم های اطلاعاتی جامعی ازجمله گزارشهای مدیریتی (BI)مورد استفاده مدیران وكارشناسان است كه اطلاعات شركتها یا واحدهای مختلف سازمانی را جمع آوری وبراساس شاخص هایی ( برای هریك از فعالیتها )تعریف وبتدریج بلوغ پیدا می كند طراحی می شود .حسابرسان برای كسب شناخت وارایه بررسی های تحلیلی به این نوع اطلاعات نیاز دارندولی عموما چنین سیستم هایی را درخواست نمی كنند یا در اختیارآنها گذاشته نمی شود.

 فناوری اطلاعات صرفا برای این نیست كه من به موجب آن صورت‌های مالی و تكلیفم را خوب انجام دهم. من فكر می‌كنم محرك اصلی برای توسعه كسب‌و‌كارهای حسابرسی فناوری اطلاعات است. فناوری اطلاعات است به ما در خصوص تقویت بخش‌های مشاوره‌ای كمك می كند وقتی چنین بخشی نداشته باشیم در مقابل صاحبكارهای بزرگ به مشكل می خوریم. چرا ما الان در خیلی از سازمان‌ها محلی از اعراب نداریم؟ به دلیل اینكه از داشته‌هایمان استفاده نكرده‌ایم. ما با ابزار كامل و قابل‌قبولی به مصاف رسیدگی‌ها نمی‌رویم. آنجاست كه بحث‌های مشاوره‌ای نمود و توسعه پیدا می‌كند. ما به این موضوعات توجه نكرده‌ایم.

ناصر رزاق

درباره فناوری اطلاعات وبر می‌گوید حسابرس همیشه در كسب‌و‌كار باید از مشتری برتر باشد. منتها ما همیشه عقب‌تریم. عللش باید پیدا شود و حل كنیم. یك قسمت مشكل جامعه است. حوزه‌های متعددی هست كه به نظر من وجود دارد و آنها را رها كرده‌ایم و به آن نپرداخته‌ایم. اگر آمار را در حد معقولی ندانیم به مشكل می‌خوریم. باید در حدی از رشته‌های دیگر بدانیم  و آمار و فناوری اطلاعات و حسابرسی را با هم ممزوج كنیم و چیز خوبی از آن در بیاوریم.دیتای بدون تحلیل فایده چندانی ندارد ، بایستی ضرورت به کارگیری حسابرسی مبتنی بر آمار تحلیلی و ابزارهای جدید تحلیل گری حس شود . الان هیچ كدام از این ها را به درستی نداریم. ما در كارگروه فناوری اطلاعات  به این نتیجه رسیدیم. اوایل بحث این بود كه نرم‌افزار دمو كنیم و ببینیم و راه بیندازیم. آخر سر به این نتیجه رسیدیم كه نرم‌افزار حسابرسی واجب است ولی اول باید شناخت حاصل شود و من به عنوان یك حسابرس و عضو جامعه حسابداران رسمی باید بفهمم فناوری اطلاعات چیست، ابزارش كدام است، چه استفاده‌هایی می‌توانم از آن بكنم، چگونه هزینه‌ام را پایین می‌آورد، چگونه ریسكم را فوق‌العاده كم می‌كند،‌ چگونه كیفیت و اعتبار و آبرویم را بالا می‌برد و .. آن وقت است كه در شركت‌ها خواهان پیدا می‌كنم. وقتی به شركت‌ها اطلاعات بدهیم خواهان پیدا می‌كنیم. بنابراین به نظر می رسد  اول آموزش‌های عمومی را باید ببینیم بعد بیاییم كاربرد نرم‌افزار را بفهمیم. قرار نیست من برنامه‌نویس باشم ولی باید حداقل‌ها را بدانم و خودم را آماده و قدرتمند كنم و این مزیت را به كار ببندم.

بحث زمان‌بر بودن و هزینه طراحی و تولید نرم‌افزار مناسب حسابرسی هم مطرح است. این کار یک متولی می‌خواهد كه در این چارچوب واقعا قدم بگذارد، اجرا كند و نتیجه‌اش را بیاورد تا موسسات استفاده كند.

یكسان نبودن سلیقه‌ها و نگاه افراد هم در این بحث مشكل ایجاد می‌كند. دیدگاه‌ها را باید اول به هم نزدیك كرد تا تقریبا همه یك حرف بزنیم. هركسی از دیدگاه خودش وارد نشود چون قضیه خیلی وسعت پیدا می‌كند و مشكل ایجاد می‌شود. عدم تغییر قوانین و مقررات متناسب با تحولات فناوری اطلاعات هم یكی دیگر از مشكلات اساسی است. در موسسات به تعداد خیلی محدود با فناوری اطلاعات آشنا هستند و بنابراین مشكل ایجاد می‌كند. مشكلات و موانع دیگری هم وجود دارد كه در ادامه در صورت لزوم عرض می‌كنم.

بحث‌ها ضمن اینكه جامع بود متنوع هم بود. در ادامه بحث به طور مختصر راهكارها را برای غلبه بر وضع موجود توضیح دهید. در بحث اول عمدتا بر آموزش نیروی انسانی تاكید داشتیم ولی چگونه می‌توان این كار را عملیاتی كرد؟ می‌دانیم كه آموزش باید باشد، نیروی انسانی متخصص باید باشد، بسترهای قانونی مساعد بایستی وجود داشته باشد، اصلاح ساختار موسسات حسابرسی بزرگ باید انجام شود و ... اما گذار به حسابرسی مبتنی بر فناوری اطلاعات و حسابرسی مكانیزه را چگونه عملیاتی كنیم؟

محمد علی زاهدی

من همیشه عادت دارم به نیمه پر لیوان نگاه كنم. به هر حال مشكلات زیاد است نه فقط در حوزه حسابرسی بلكه در حوزه‌های دیگر هم مشكل زیاد است. ولی من سعی می‌كنم نقاط مثبت را برجسته كنم. یكی از مهم‌ترین بحث‌ها این است كه ما فرهنگ استفاده از فناوری اطلاعات را به حسابرسی بیاوریم. یادم است كه سازمان حسابرسی در دهه 1370 كه تازه كامپیوتر (پی‌سی) آمده بود برای مدیران سازمان یك پی‌سی به صورت قسطی تهیه كرد. حسن این ماجرا این بود كه آنها را یك مقدار با فرهنگ كامپیوتر آشنا كرد. در جامعه حسابداران به نظر من نسبت به سال‌های قبل پیشرفت داشته‌ایم. سازمان حسابرسی را نمی‌دانم. مفید راهبر هم بالاخره كارهای خوبی كرده   مثل نرم افزار ACL كه آورده، ممکن است استفاده‌ی كامل نمی‌كند ولی بالاخره در این حوزه یك پیشرفت محسوب می‌شود. جامعه حسابداران در این راه خیلی بیشتر و كامل‌تر بوده است. حداقل محیط تبادل و تعامل خودش را با حسابرسی و ذی‌نفعان كاملا مكانیزه كرده است. جامعه حسابداران الان ارتباطات و تعاملاتش را كاملا مكانیزه كرده است. مثلا كل نامه‌ها را در اتوماسیون اداری گذاشته و كل مكاتبات از حالت كاغذی خارج شده است. این موضوع سرعت و قابل دسترس بودن و كاهش هزینه‌ها را به همراه داشته است. در سه حوزه تعاملات خودش را گسترش داده است. تعاملات خود را با حسابرسان در سامانه سحر انجام می‌دهد. كل فرایندهای مربوط به كاركنان و حسابداران رسمی داخل سامانه سحر انجام می‌شود. حتی نسخه موبایل هم دارد. گزارش‌های حسابرسی داخل سامانه انجام می‌شود و با موبایل می‌توانند تایید گزارش كنند. در حوزه كار با ذی‌نفعان مثل بانك‌ها و دولت سامانه‌ای ساخته به اسم پردیس كه این سامانه كل تعاملات را كاملا به صورت الكترونیك انجام می‌دهد. جدیدا هم یك سامانه دیگر به اسم جام راه انداخته كه شركت‌ها و بنگاه‌هایی كه مورد حسابرسی قرار می‌گیرند در آن هستند. همین الان 12000 شركت در آن عضو هستند. فرایندها و امضای قرارداد حسابرسی در حال تكمیل است. در سیستم، زمان اجرایی مهم است و شما باید بدانید در چه زمانی بیشتر بازده را می‌توانید بگیرید. كل فرایندهایی كه داخل جامعه وجود دارد به شكل كامپیوتری انجام می‌شود و خود این موضوع باعث می‌شود كه حسابرسان ما با فرهنگ این كار آشنا شوند. مثلا برای برخی حسابرسان یكی از مشكلات این بود كه صاحب‌کاران صورت حساب‌هایشان را پرداخت نمی‌كردند. در سامانه سحر این امكان وجود دارد كه خود حسابرس اگر صاحب‌كارش صورت حساب را پرداخت نكرد می‌تواند این گزارش را بلاك كند، آن موقع دیگر هیچ جا نمی‌تواند از این گزارش استعلام بگیرند تا زمانی كه با حسابرس تصفیه حساب انجام شود. این موارد باعث شده كه حسابرسان یك مقدار آشنا بشوند كه اینها یك سری فرایند است. بنابراین این كار خوب انجام شده است.

بله هنوز در بحث آموزش كار خیلی خاصی انجام نشده است. ما در چارچوبی كه برای حسابرسی تعیین كردیم باید ببینیم كجا هستیم. اگر با یك هدف مشخص حركت كنیم آن موقع می‌توانیم مطمئن شویم كه داریم درست حركت می‌كنیم. مثل یك برنامه حسابرسی است. جامعه حسابداران باید روی این موضوع بیشتر كار كند. تغییر دیگری كه اتفاق افتاده این است که الان سطح دانش فناوری اطلاعات در جامعه حسابدارن خیلی بالاتر از جاهای مشابه در حوزه خودش است و جامعه در یك سطح استاندارد قرار دارد. نشانه‌اش هم این است كه تا یك هفته دیگر صورت‌های مالی به شكل دیتا و داده در جامعه حسابداران شكل می‌گیرد و علاوه بر نسخه كاغذی و نسخه الكترونیك كه فایل پی‌دی‌اف می‌شود به شكل داده و دیتا برای تحلیل ارائه می‌شود و این به عنوان پایه (base) مورد استفاده قرار می‌گیرد. وزارت صنایع و سامانه جامع تجارت كه در حال صحبت با آنها هستیم و خود سازمان مالیاتی می‌توانند به این سیستم وصل شوند. یعنی تقریبا دو دستگاه حاكمیتی عمده كشور از این داده‌ها استفاده می‌كنند. مراحلی كه این دیتا تهیه و نگهداری می‌شود و انتقال پیدا می‌كند مشخص است.

جامعه بودچه‌ی چندانی ندارد و آن چیزی كه می‌گیرد بیشتر صرف حقوق و دستمزد می‌شود و بخشی هم ممكن است بابت هزینه‌های دیگر باشد. باید نقاط روشن را بگیریم و تقویت كنیم. جامعه حسابداران الان در فناوری اطلاعات خوب حركت می‌كند. عملكردش هم نسبت به مدت زمانی كه داشته خیلی خوب بوده است. فرایندهایی كه در جامعه حسابداران وجود دارد حسابرسان را هم آشنا كرده است. ما با وزارت صنایع هم صحبت كرده‌ایم و انشاالله بحث راه‌اندازی امضای دیجیتال به زودی اجرایی می‌شود. برنامه‌ریزی‌ها انجام شده و فقط پیاده‌سازی مانده است. ما تقریبا به روزیم. حسابرسی كه به‌روز است به هر صورت می‌تواند بیشتر به این موارد بپردازد و برایش قابل لمس است. ولی همانطور كه دوستان فرمودند لازم است یك مقدار حسابرسان را بیشتر با محیط حسابرسی آشنا كنیم. چون اینجا یحث مكانیزه كردن فرایندهای اجرایی است نه حسابرسی. این آشنایی مقدمه این است كه مراحل بعدی اجرایی شود.

بحث بسیار عمده، آموزش است. ما الان متاسفانه اصلا سیلابس نداریم. اگر قرار باشد کسی كار ارزیابی كنترل‌های داخلی در محیط‌های مبتنی بر فناوری اطلاعات (آی‌تی بیس) را انجام دهد تیم حسابرسی است. تیم حسابرسی باید چه آموزش‌هایی داشته باشد؟ الان نمی‌دانیم. اخیرا یك دوره در این زمینه برگزار کردیم و خود من هم شركت كردم ولی واقعا نفهمیدم چگونه قرار است انجام شود. مثل این است كه قصه هزار‌و‌یك شب را در یك شب بخواهیم تمام كنیم. واقعا نمی‌شود. این موضوع باید چارچوب مشخصی داشته باشد. باید آمادگی بین حسابرسان وجود داشته باشد. مثل خود حسابرسی است اگر اصول 1 را پس نگذرانیم نمی‌توانیم میانه 1 را بخوانیم. باید چارچوب مشخص شود و بعد از آن نقطه حرکت کنیم. مهم‌ترین كاری كه با این بودجه و امكانات جامعه حسابداران رسمی می‌تواند انجام دهد بحث آموزش است.

تاكید شما روی آموزش بود. در تجربه امور مالی و حسابداری و مدیریت مالی شركت‌ها، آموزش‌و برنامه‌های (اپلیکیشن‌های) كاربردی به موزات هم پیش رفتند. یعنی در موسسات این برنامه‌های كاربردی ارائه می‌شد بعد آموزش‌های تخصصی متعاقب آن و بر اساس آن ارائه می‌شد. ما باید بتوانیم خلاء ‌برنامه‌های كابردی را هم حل كنیم.

محمد علی زاهدی

بله در آزمون‌های محتوا برنامه‌های كاربردی می‌توانیم داشته باشیم ولی در ارزیابی كنترل‌های داخلی اصلا برنامه‌ کاربردی‌ای نداریم. یعنی نیازی نیست از یك اپلیكیشن استفاده كنیم اگر هم بكنیم در حوزه فنی است. مثلا وقتی بخواهیم ترافیك شبكه را چك كنیم. یك سری نرم‌افزار هست كه امنیت را تامین می‌كند شبیه آنچه در موبایل هم وجود دارد. شما می‌توانید یك نرم‌افزار دانلود كنید که بگوید الان چه كسانی در شبكه شما هستند. در تلگرام هم می‌توانید ببینید چند نفر با اكانت شما وصل شده‌اند. ولی در ارزیابی كنترل‌های داخلی چیزی نداریم. بله در آزمون‌های محتوا برنامه‌های كاربردی شبیهACL  داریم.

حسین شهبازی رز

چگونگی گذار به حسابرسی مبتنی بر فناوری اطلاعات و عملیاتی كردن آن سوال بجایی است. منافع موسسات و حسابرسان‌مستقل بایستی به فناوری اطلاعات گره بخورد ،ما بیشتر دستور می‌دهیم تا اینكه یك پروتكل ایجاد كنیم، مثلا آیین‌نامه افزایش ضمانت اجرایی در حسابرسی را داشتیم که 1388 تصویب و دو سال برای ارتقای سطح نرم افزاری حسابرسان پیش بینی و منابعش به نوعی تقبل شده بود ولی منجر به توسعه نگردید. در هر حال مصوبه خوبی برای حوزه حسابرسی بود ولی سوال است كه به چه نحوی پیش برده شد وچرا انتظارات برآوده نشدوحسابرسان ازآن بهرمند نشدند.بنظرم اقدامات حتما باید به گونه‌ای باشد كه منافع موسسات و حسابرسان دیده شود یكی از راههاوارد كردن موضوع مشاوره  به خدمات حسابرسی است ومستلزم سرمایه گذاری است وساختار فعلی اجازه توسعه این نوع خدمات را نمی دهد.

حسابرسی با مدل وسبك سیاق فعلی مشكلی را حل نمی كند وبرخلاف سالهای دورمورد توجه فارغ التحصیلان خبره نیست و به راحتی و با این چارچوب و رویه ای كه داریم جذب این حرفه نمی شوند، اگر این امكان فراهم شده وجذب شوند با آموزش وسرمایه گذاری در حوزه های مورد نیاز موجب ایجاد ارزش افزوده توسعه حرفه خواهند شد كه نتیجه آن توسعه خدمات قابل ارایه حسابرسی از جمله مشاوره خواهد شد .مشاوره بدون ایجاد زیر ساخت بطور اصولی وكامل محقق نخواهد شد در آمد اینگونه خدمات محركی خوبی برای توسعه وبالندگی خواهد شد .اقتصاد مسئله دار و بدور از استانداردهای قابل قبول بین المللی نیاز به مشاوره های گسترده ای دارد كه می تواند فرصت های خوبی برای حسابرسان مستقل ایجاد نماید.

موضوع قابل بحث دیگر گردش وچرخش اطلاعات حرفه ای بین اعضای جامعه و الزام به ایجاد زیر ساخت های لازم برای استفاده از اطلاعات تولیدشده وبه اشتراك گذاری تجربیات درسطح موسسات واعضای جامعه است. با توجه به ظرفیت های موجود كه شامل چندصد موسسه ،بیش از دوهزار عضو ،حدود 20هزار شاغل وحدود 35هزار واحد اقتصادی  كه بخش مهمی از اقتصاد كشور را تشكیل می دهد باید كار های بزرگی انجام داد لیكن خروجی قابل قبولی مشاهده نمی شود.

مهمترین وظیفه جامعه حصول اطمینان از ارایه خدمات حرفه ای توسط اعضاء وموسسات مطابق با استانداردها است كه مستلزم استفاده از فناوری اطلاعات است كه نیازمند سرمایه گذاری است چون آثاری از نظارتهای موثر مشاهده نمی شود.

باید تغییر وتحولات اقتصادی را كه مبتنی یا تحت تاثیر فناوری اطلاعات است را دنبال كرده واشراف داشته باشیم ومتناسب با آن عكس العمل داشته باشیم.بطور مثال اطلاعات ما درقبال شركتهای استارتاپی چگونه است و آیا از چابكی لازم برای همگامی وهماهنگی با بازار كسب وكار برخورداریم.بطور مثال بسیاری از آنها تا مدتها زیان ده هستند ولی ارزش منصفانه آنها قابل ملاحظه بوده كه معاملات صورت گرفته دراین خصوص نشان دهنده وضعیت آنها است.بنابراین مدیریت دانشی می خواهیم كه اطلاعات این چنینی را تسهیل كند. لذا قابل پیش بینی است كه برای اظهار نظر نسبت به صورتهای مالی این گونه شركتها متوسل به دهها نفر می شویم .

در جامعه این امكان وجود دارد و كل تعاملاتش با موسسات حسابرسی آن‌لاین است.

حسین شهبازی رز:

چرا جامعه با این حجم امكانات این موضوع را اجرایی نمی‌كند و از این امکان استفاده نمی‌كند؟ این یك گام رو به جلوست كه جامعه می‌تواند بردارد. از این دست اطلاعات كم نیست. در كسب كارهای مربوط به Data mining (داده‌کاوی) با توجه به اطلاعاتی که ازحسابرسان خارجی دارم یكی از ارایه دهنده گان این نوع خدمات هستند. ولی موسسات ما درآمدی ازاین حوزه ها ندارند و این بازار را به دیگران واگذار كردیم . در صورتیكه این در حوزه تخصص ما است چون تشخیص كیفیت داده‌ها وقابلیت اتكا آنها مهم است. در هر حال از این فرصتها خصوصا در حوزه بانك، بیمه و سازمان‌های بزرگ هیچ استفاده‌ای نكرده‌ایم. در مقابل سایر سازمان‌ها و نهادها آنچنان نتوانستیم عرض اندام كنیم كه بخش عمده‌ای از این به خاطر ضعف در بكارگیری فناوری اطلاعات است. ما ابزارها و امكانات لازم را پیش‌بینی نكرده‌ایم. مثالی می‌زنم. در حال حاضر شركت های زیادی در ایران ازنرم افزارهای جامع یا ERPاستفاده می كنند وسئوال مهم این است كه الان در سطح حسابرسان كسی هست كه با این نرم‌افزارها آشنایی داشته باشد وبتواند نیازهای اطلاعاتی خود را دریافت و وظایف حرفه ای خود را انجام دهد از طرفی ERP ها سفر جدیدی را  به سوی هوشمند شدن وبهره گیری از فناوری های نوین همانند IoT ، رایانش ابری ،هوش مصنوعی ونقش فعال در بهینه تر كردن فرآیندها ونیز ایفای نقش در تصمیم گیری ها وپیش بینی ها آغاز كرده كه فاصله‌مان را بسیار بیشتر از قبل می‌كند.

چگونه می‌شود این فاصله را كم كرد؟

حسین شهبازی رز

باید درآمد این شركت‌ها را گره بزنیم به فناوری اطلاعات و از جامعه حسابداران رسمی بپرسیم شما برای این موسسات چه كرده‌اید؟ اگر آقای دكتر بیایند این مقررات را بگذارند اجازه نمی‌دهم موسسه x این شركت را بگیرد و حسابرسی كند.

محمدعلی زاهدی

رسالتی كه حرفه حسابرسی و جامعه حسابداران رسمی دارد تدوین دستورالعمل فرایندهای حسابرسی به شکل نرم‌افزاری است.

عباس كولیوند

من چند نكته را به عنوان راهكار پیشنهاد می‌دهم. حالا كه همه معتقدیم خلاء‌های جدی در بحث فناوری اطلاعات داریم به اعتقاد بنده نیاز به نهادسازی وجود دارد. یكی از راهكارها می‌تواند این باشد كه ما در نهاد جامعه حسابداران رسمی یك تیم مروجان فناوری اطلاعات تشكیل دهیم. به طور جدی جامعه حسابدارن رسمی باید این قضیه را دنبال كند اگر به این موضوع ایمان داریم. چون به هر حال پدر این خانواده جامعه حسابداران رسمی است. همانطور كه آقای دكتر گفتند طرح کلان تصویب شده ولی طرح‌های تفضیلی‌تر نیاز داریم و به صورت ریز باید برای آن برنامه داشته باشیم. باید تیم مروجان فناوری اطلاعات را تربیت كنیم. رسالت این تیم هم باید آموزش گروه‌های ویژه در موسسات حسابرسی باشد و نفرات توانمند و علاقه‌مند به این كار را فراخوان کنیم و موسسات حسابرسی بسته به ظرفیت خود این نیروها را معرفی كنند. این تیم باید در جامعه حسابداران رسمی سازماندهی شود. می‌توانیم در كنار این تیم از نیروهای باتجربه شركت‌ها در حوزه‌های تخصصی هم دعوت كنیم و آنها را به كار بگیریم. فرض كنید در صنعت بانكداری ما نیروهای توانمند زیادی داریم. بسیاری از ایشان شاید بازنشسته شده باشند. ما باید این هنر را داشته باشیم که این تخصصص‌ها را گرد هم بیاوریم و در این تیم به كار بگیریم. این نیروهای توانمند می‌تواند خلاء حسابرسان را كه می‌خواهند اشراف و برتری به صاحب كار داشته باشند برطرف کنند. تجربه‌های ایشان به این تیم راهبری منتقل می‌شود و شاید جنبه‌های دیگر را هم بتوانند پوشش دهند.

برای این كار قطعا نیاز به بودجه است. باید بودجه خاصی در نظر گرفته شود و خود موسسات حسابرسی هم مشاركت كنند و سهم داشته باشند. جامعه حسابداران رسمی می‌تواند شکل این کار را به هر ترتیبی كه با چالش كمتری همراه باشد پیش‌بینی كند. در كنار این رویكرد  پیشنهادم این است كه موسسات حسابرسی ما هم در پیوند با این طرح كلان حسابرسی برنامه‌ای برای پیشبرد فناوری اطلاعات‌شان داشته باشند. یعنی ما باید این طرح را با پایین‌ترین لایه‌ها پیوند دهیم و به اشتراک بگذاریم كه این ارتباط قطع نشود. چون اگر فقط جامعه را ببینیم و این طرح را بخواهیم جلو ببریم بدون مشاركت و حضور موسسات حسابرسی و خود حرفه و شاغلین حرفه، این موضوع شاید به این نتیجه نرسد. لذا موسسات حسابرسی باید برنامه‌ای در جریان این طرح كلان بدهند و مدام پایش و تعقیب شود. در بحث‌ استانداردهای حسابرسی هم به جرح‌و‌تعدیل‌هایی نیاز داریم. مثلا در استاندارد بررسی‌های تحلیلی شاید نیاز باشد یك گریزی بزنیم. به هر حال مرجع این موضوع سازمان حسابرسی است. بررسی‌های لازم باید در این زمینه بشود و تغییراتی در این حوزه هم باید داشته باشیم كه در برنامه زمانی كه برای طرح كلان داریم حتما دیده شود. بالطبع این جرح‌و‌تعدیلی كه در استاندارهای حسابرسی به وجود می‌آید می‌تواند الزامات مقرراتی هم در ادامه برای موسسات حسابرسی به همراه داشته باشد.

بحث توانمندسازی حسابرسان در قالب كارگاه های آموزشی را هم به طور ویژه برای فناوری اطلاعات باید داشته باشیم. این موضوع به استمرار این کار کمک می‌کند. راهكار دیگری كه می‌توانیم بدهیم، امنیت شغلی در حرفه است. چون واقعا یكی از گلایه‌هایی كه موسسات بزرگ حسابرسی و شاخصین حرفه و صاحب‌نظران داشتند این بود كه در حرفه، ماندگاری كاركنان نداریم. نقل‌و‌انتقال در موسسات حسابرسی به وفور اتفاق می‌افتد و نرخ جابجایی كاركنان بالاست. ما باید به بحث حق‌الزحمه این موسسات هم توجهی بكنیم كه نیروها  وفاداری بیشتر و برنامه‌ریزی بلند‌مدت برای این حرفه داشته باشند. نكته دیگری كه می‌توانم به آن اشاره كنم نیروهای تازه‌وارد به حرفه حسابرسی هستند. اشاره فرمودید كه میانگین سنی در حرفه بالاست. اما موضوع دیگری كه نباید از آن غافل باشیم بحث نیروهای تازه‌وارد به این حرفه است. متاسفانه كیفیت آموزش‌ها در دانشگاه مقداری به جهت گسترش كمی بی‌رویه، كمرنگ شده است. بر این باورم که می‌توانیم مقرراتی برای موسسات حسابرسی وضع كنیم كه نیروهای تازه‌وارد صلاحیت‌ها و ویژگی‌هایی خاصی داشته باشند. در ابتدای امر شاید نیاز باشد یك آموزش برای این نیروها برقرار كنیم و گواهی‌نامه‌هایی صادر كنیم و مجوز ورود به حرفه را به آنها بدهیم. قطعا این موضوع می تواند به حرفه كمك كند.

محمدعلی زاهدی

در مورد بحثی كه جناب شهبازی فرمودند باید بگویم جامعه تقریبا هر آن چیزی را كه می‌تواند منتشر می‌كند. بعضی می‌گویند من می‌خواهم بدانم حسابرس این شركت كیست. یك سامانه‌ای وجود دارد كه برای این موضوع قابل استفاده است و این را اساسنامه به او اجازه داده و می‌تواند شركت را جستجو كند و آخرین حسابرس را پیدا کند. اما در بخشی مثل گزارشات چون بحث محرمانگی وجود دارد قابل انتشار نیست مگر با رضایت خود صاحب گزارش. الان گزارش‌هایی كه ذی‌نفعان می‌گیرند حتما باید مجوز آن از صاحب‌کار از طریق سامانه الكترونیك وجود داشته باشد. یكی از محدودیت‌ها این موضوع است.

ناصر رزاق

فكر كنم منظور آقای شهبازی در مورد به اشتراک گذاشتن اطلاعات فنی بود وگرنه در مورد گزارشات كه طبیعتا محرمانگی مشخص است. در تكمیل فرمایشات شما ما الان قرارداها را هم در سامانه سحر گذاشته‌ایم. قرارداد سه‌ساله را برای حفظ و بالا بردن حق‌الزحمه و جلوگیری از كاهش آن قراردادها در سیستم قرار داده‌ایم. برای سه سال مشخص است كدام موسسه و با چه حق الزحمه ای یك شركت را حسابرسی کرده است.

در مورد توانمندسازی در قالب كارگاه‌ها و چارچوب‌های آموزشی بحث كرده‌ایم. در اولین فرصت آن را اجرایی می‌كنیم. من خودم پیشنهاداتی كه در این مورد به نظرم می رسد  این است كه ما در برنامه‌هایمان از تجربیات بین‌المللی استفاده كنیم. خیلی صحبت كردیم و مقاله خواندیم و در كارگره فناوری در این باره صحبت کردیم. باید ببینیم کشورهای توسعه‌یافته چه می‌كنند كه ما این قدر عقبیم؟ به هر حال رشد فناوری اطلاعات وقتی در مجامع بین‌المللی مطرح شد هم زمان با رشد حسابرسی هم بود. ولی در مورد ما هم زمان نیست. یعنی یك طرفه رشد كرده‌ایم. در همه حوزه‌ها گسترش اطلاعات و داده‌ها و استفاده از تجهیزات و ابزارها فراوان بوده ولی حسابرسان نشسته‌اند فقط تماشا كرده‌اند. حتی ممكن است اسم ابزار به گوشمان نخورده باشد. باید این تجربیات را ببینیم و بررسی كنیم چگونه می‌توانیم فناوری اطلاعات را در بحث چارچوب‌های خودمان پیاده‌سازی كنیم. در بحث آموزش‌های عمومی باید خیلی تكیه كنیم. آموزش بانك‌های اطلاعاتی بسیار مهم است. در بحث بانك‌های اطلاعاتی، سیستم‌های هوشمند، ارتباط از راه دور و .. باید كار كنیم. مشكلی كه داریم همان بحثی است كه عرض كردم. در مورد دوستانی كه الان در جامعه هستند به خصوص در رده شركا و مدیران بحث عمر مفید حرفه ای مطرح است. شاید لازم است مثل دارو‌سازان بازآموزی انجام شود وصرفا آموزش‌های 40 ساعته دوره‌ای نباشد. وقتی من كارت حسابدار رسمی را گرفتم ممکن است بگذارم جیبم و دیگر دنبال به روز آوری دانش خودم نروم. هفته پیش یكی از دوستان می‌گفت یك بحث گزارشی داشته اشت. یك فرد اصرار داشته كه من طبق استاندارد انجام داده‌ام و یك نفر دیگر می‌گفته طبق استاندارد نیست. استاندارد را آوردند و معلوم شد آن شخصی كه می‌گفت طبق استاندارد نیست استاندراد جدید دستش بود و آن یكی استاندارد سال 1380 دستش بود. هر دو هم راست می‌گفتند! یعنی از سال 1380 تا حالا خبر نداشتم چه تغییری در استانداردهای حسابداری و حسابرسی به وجود آمده . این به خاطر این است كه وقتی كارت را می‌دهیم صلاحیت حرفه ای را تایید کردیم ولی حفظ صلاحیت حرفه ای هم مهم است .به نظرم  باید هر  2-3 سال یك بار آزمون بگیریم تا ببینیم شخص واقعا خودش را به‌روز كرده است یا نه؟  آن موقع است كه طبق صحبت وبر ما از كارفرما و صاحب كار جلوتریم.

طبیعتا این بحث‌ها نیاز به كمك مالی دارد. و باید كمك مالی از جانب دولت یا نهادهای نظارتی صورت بگیرد تا بتوانیم در این اهداف پیش برویم و شفافیت مالی ایجاد كنیم.

یك بحث اساسی دیگر كه وجود دارد و مغفول مانده همكاری حرفه و صنعت و دانشگاه است. صنعت كار خودش را ، دانشگاه كار خودش را  و حرفه هم كار خودش را می‌كند. در حرفه خودمان هم همین طور است. حسابداری كار خودش را می‌كند و حسابرسی هم كار خودش را می‌كند. همه از هم دوریم. همه چیز جزیره‌ای است.. دانشگاه برای خودش درس‌هایی می‌دهد كه مکن است با شرایط روز منطبق نباشد ، چیزی از فناوری اطلاعات و دانش روز در آن نمی‌بینید. حتما باید آموزش میان‌رشته‌ای داشته باشیم. آماری كه ما در دانشگاه می‌خوانیم با آماری كه در حرفه نیاز است قابل مقایسه نیست. استاد دانشگاهی كه دكترای آمار دارد  یك مطلبی را در قالب آمار توصیفی و استنتاجی می‌گوید و آن را با مثال‌های مرتبط با موضوع توضیح می‌دهد ولی دانشجو عملا چیزی یاد نمی‌گیرد ، چون رابطه كاربردی آن در حرفه را خوب نمی‌فهمد. بنابراین باید استادی آمار را درس بدهد كه حسابرسی و حسابداری هم بلد است یعنی حتما باید آموزش‌های میان‌رشته‌ای به خصوص فناوری اطلاعات و آمار وجود داشته باشد. طبیعتا بحث دیگری كه وجود دارد این است كه در اساسنامه‌ فعلی جامعه حسابداران رسمی شركا فقط بایدحسابدار رسمی باشند. این بحث هم اساسی است. به هر حال من به عنوان یك موسسه حسابرسی نیاز به متخصص فناوری اطلاعات (آی‌تی من) دارم، نیاز به حقوق دان و خیلی چیزهای دیگر دارم. ورود افرادی غیر از حسابرس یا حسابدار رسمی به موسسات حسابرسی اهمیت زیادی دارد. اگر بشود اساسنامه را اصلاح کرد خوب است اگر هم نشد باید موسسات با یك ترفندهایی این افراد را جذب كنند.

شهبازی رز

موسسه ACCENTERE همانند مكنزی وگروه مشاوران بوستن جزء موسسات بزرگ مشاوره ای دنیاست و بیش از 450 هزار نفر پرسنل دارد. این شرکت سال 1990 از یكی از موسسات بزرگ حسابرسی جهان  جدا شد. این موسسه آمد با شركت‌های بزرگ نرم‌افزاری مثل SAP قراردادهایی دارد كه موجب آن به دلیل شناختی كه ازصنایع مختلف دارد برای استقرارP ERهمكاری می كند بنابراین حسابرسان  اینگونه ظرفیت ها را دارند وباید چنین الگوهایی در ذهن ها باشد.

ناصر رزاق

كاملا درست است. اگر نتوانیم خودمان را بزرگ كنیم خرد می‌شویم و از بین می‌رویم. من هم مثل آقای دكتر نیمه پر لیوان را می‌بینیم اما باید نیمه خالی را هم دید و راه‌حل برایش پیدا كرد. كارهایی انجام شده است.سامانه هایی در جامعه راه اندازی شده ،  سامانه جام ارتباط با شركت‌ها ، سامانه سحر ارتباط با موسسات و سامانه پردیس ارتباط با ذی‌نفعان است. در این بخش‌ها رشد نسبتا خوبی داشتیم. كارهای اساسی انجام شده ولی هنوز واقعا عقبیم. یعنی آن صفت اسف‌بار كه گفتم با تمام این اتفاقات هنوز پابرجاست.

به نظر من جهت رشد سریع استفاده از فن آوری اطلاعات باید اقدامات سریعی انجام شود ، پیشنهاد من در این خصوص این است که :

از تجربیات بین المللی در این خصوص استفاده کنیم 

 جامعه در خصوص تغییر در روش های حسابرسی از رویکرد سنتی به مکانیزه و مبتنی بر فناوری اطلاعات ، تهیه دستورالعمل حسابرسی و پرونده های الکترونیکی ، الزام به یک سری بررسی های تحلیلی با استفاده از ابزار مناسب ، شناسایی ابزار ها و معرفی آن به حسابرس جهت استفاده بنا به اقتضاء ، و آموزش لازم در این خصوص و توانمند سازی اعضاء جهت کاهش ریسک حسابرسی و افزایش کیفیت حسابرسی سیاست گذاری کند  .

با وزارت علوم در زمینه اصلاح رئوس مطالب آموزشی منطبق با شرایط موجود حرفه  مذاکره شود

مذاکره جهت ایجاد یکپارچگی اطلاعات در سطح کشور برای مثال حسابرس باید بتواند راجع به سلامت مالی ، رتبه شرکت و .... صاحبکار از جاهای معتبر استعلام بگیرد و ریسک خود را در خصوص پذیرش کار ارزیابی کند . در مورد تمامیت معاملات و ... لازم است حسابرس به بیرون از شرکت مراجعه کند و اطلاعات خود را با مراجعی تطبیق دهد .

آموزش های عمومی و بانک های اطلاعاتی ، سیستم های هوشمند و ارتباط از راه دور داشته باشیم

الزام به امتحان مجدد حسابداران رسمی پس از دریافت کارت در مقاطع مثلا دو یا سه ساله جهت تمدید کارت داشته باشیم و در آزمون ها مواردی نیز از فناوری اطلاعات سوال شود

به هر حال تامین مالی و حمایت مالی در این خصوص لازم به نظر می رسد ، تا زمانی که حق الزحمه حسابرسی پایین است امکان سرمایه گذاری در این گونه مطالب وجود ندارد یا خیلی سخت است .

محمدعلی زاهدی

انشاالله با كار جدیدی كه انجام می‌شود صورت‌های مالی به‌صورت دیتای حسابرسی‌شده داریم كه تاكنون در كشور نداشتیم. قبلا اگر كسی می‌خواست تحلیل كند دیتا را باید خودش در نرم‌افزاری مثل اكسل وارد می‌كرد و خروجی می‌گرفت. در سامانه جامع تجارت  ( سامانه حاکمیتی وزارت صنایع  ) هم قرار است شركتها اعتبار‌سنجی ‌شود و رتبه اعتباری آن مشخص ‌شود تا ریسك مالی آن شركت قابل محاسبه باشد. به‌غیر از صورت‌های مالی اساسی یك سری آیتم‌های دیگر هم هست كه كمك می‌كند بتوانیم اطلاعات کاملتری داشته باشیم. این اطلاعات وقتی در شركت تهیه می‌شود برای حسابرس ارسال می‌شود و  حسابرس هم آن را بررسی می‌كند. یعنی از جام به سحر می‌رود و در سحر بررسی و تایید می‌شود. این دیتای حسابرسی شده است كه نسخه كاغدی آن هم موجود است. پس از آن این اطلاعات آماده استفاده در سطح کشور است. این موضوع می‌تواند در بحث حسابرسی كامپیوتری هم مورد استفاده قرار بگیرد. حسابرس از صورت مالی شروع می‌كند. با این اطلاعات هم می‌شود یك كارهای تحلیلی كرد. یك كار دیگر و پروژه بعدی جامعه هم این است كه ما صورت‌های مالی تعدیل‌شده بدهیم. یعنی آثار بندهای گزارش را ببینیم و در نهایت صورت‌های مالی تعدیل‌شده بیرون بیاید. اینها بخش‌هایی است كه در سطح كلان حسابرسی كامپیوتری می‌تواند به ما كمك كند.

از حضور کلیه‌ی همکاران عزیز در این میزگرد سپاسگزاریم و امیدواریم با همفکری سایر اعضای جامعه بتوانیم در پیشبرد استفاده‌ی مؤثر از فناوری اطلاعات در حرفه‌ی حسابرسی گام‌های مؤثرتری برداریم.