سید محمد باقرآبادی/ حسابدار رسمی ، محمد مهدی مومن زاده/ کارشناس بازار سرمایه
با توجه به الزام سازمان بورس و اوراق بهادار در خصوص به کارگیری استانداردهای بین المللی گزارشگری مالی (IFRS) از سنوات آتی لذا لزوم آشنایی با مفاهیم موجود در این استانداردها و بررسی تاثیر اجرای آن بر صورت های مالی در دوره گذار و پس از آن اجتناب ناپذیر است. پیرو مقالات قبلی و در راستای بررسی عملی موضوعات مهم مطرح در استانداردهای بین المللی گزارشگری مالی در این مقاله به بررسی شرایط شناخت دارایی های ثابت مشهود می پردازیم. داراییهای مشهود غیرجاری به آن دسته از داراییهای شرکت اطلاق میگردد که دارای جسم فیزیکی هستند، به عبارت دیگر به طور فیزیکی قابل لمس هستند. این داراییها میتواند همانند انواع داراییها را از قبیل ساختمان، وسایل نقلیه، تجهیزات رایانهای، و ماشینآلات و تجهیزات را دربرداشته باشند. هیئت استانداردهای حسابداری بینالمللی در چارچوب مفهومی، دارایی را به عنوان « منبعی که در نتیجه وقوع رویدادی در گذشته تحت کنترل شرکت قرار دارد و دارای مزایای اقتصادی آتی که جریان آنها به داخل شرکت مورد انتظار است»، تعریف نماید. تأکید اصلی این تعریف نه تنها مالکیت دارایی، بلکه وجود کنترل واحد تجاری بر دارایی و مزایای اقتصادی آتی که باید مورد انتظار باشند، میباشد.
یک واحد تجاری باید از قابلیت اعمال کنترل بر دارایی برخوردار باشد، به عبارت دیگر باید توان محدود نمودن کاربرد دارایی توسط دیگران را برای مثال، از طریق ذخیره نمودن موجودیهای کالا و مواد در یک انبار، دارا باشد. قابلیت کنترل دارایی جهت شناسایی آن در صورتهای مالی، کلیدی محسوب میشود. برای مثال هزینههای استخدام کارکنان قابل شناسایی در صورت وضعیت مالی (ترازنامه) نمیباشد، زیرا سازمان از توان کافی جهت کنترل این کارکنان برخوردار نیست و آنها قادر به ترک سازمان در هر زمانی هستند.
استاندارد حسابداری بینالمللی شماره 16، با عنوان "اموال، ماشینآلات و تجهیزات،" استاندارد حسابداری مربوط به شناسایی داراییهای غیرجاری مشهود در صورت وضعیت مالی (ترازنامه) میباشد. استاندارد حسابداری بینالمللی شماره 16، معیارهای شناسایی یک قلم از اموال، ماشینآلات و تجهیزات را به شرح زیر ارائه مینماید:
مزایای اقتصادی آتی مرتبط با دارایی به واحد تجاری جریان پیدا خواهد کرد، و بهای تمامشده دارایی قابل اتکا و قابل اندازهگیری باشد .
«مزایای اقتصادی آتی» ضرورتاً به این معناست که است شرکت در اثر استفاده از این دارایی، دارایی های دیگری از قبیل وجه نقد، یا اقلامی نزدیک به وجه نقد همانند مطالبات را دریافت خواهند نمود. به عبارت دیگر، دارایی غیرجاری مشهود، داراییهای را برای شرکت ایجاد خواهد نمود.
مثال شرکتی به تولید مواد شیمیایی برای استفاده است در صنایع شیمیایی اشتغال دارد. سطح اموال و ماشینآلات در کارخانه این شرکت قابل توجه است و مدیران قراردادی جهت تأمین مواد شیمیایی شرکتی در اتحادیه اروپا منعقد نمودهاند. تقاضا برای محصولات به طور چشمگیری در افزایش است و تعداد ماشینآلات موجود قادر به تولید محصولات کافی جهت انجام قرارداد نیستند .
مدیریت در حال مذاکره با یکی از شرکتهای عرضهکننده جهت تحصیل ماشینآلاتی است که میتوانند محصولات بیشتری را در دوره زمانی بسیار کوتاهتر تولید نمایند. بهای تمام شده ماشینآلات 20000000 ریال است و به عقیده مدیریت تولید را نه تنها برای قرارداد جدید بلکه برای مشتریان موجود نیز به طور چشمگیری ارتقا خواهد بخشید.
به طور واضح ماشینآلات جدید معیارهای شناسایی دارایی مندرج در استاندارد حسابداری بینالمللی 16 را احراز مینماید. بنابراین ، این قلم در بخش اموال، ماشینآلات و تجهیزات صورت وضعیت مالی (ترازنامه) به بهای تمام شده لحاظ خواهد شد . زیرا به طور واضح مزایای اقتصادی آتی مرتبط با مالکیت این قلم جدید به واحد تجاری جریان خواهد یافت .
اجزای بهای تمام شده در استاندارد حسابداری بینالمللی 16 به طور کامل بیان شده است. بهای تمامشده ضرورتاً بهای خرید دارایی نیست اجزای دیگری را به شرح زیر در بر میگیرد:
هرگونه مالیات غیر قابل بازیابی(مانند تعرفه واردات)
هزینههایی که مستقیماً به آوردن دارایی به مکان و شرایط کنونی قابل انتساب هستند و
تعهدات جاری هزینههای آتی (مانند هزینههای آتی جهت پاکسازی و جمعآوری محل )
اموال ، ماشینآلات و تجهیزات باید در هنگام شناخت اولیه به بهای تمامشده اندازهگیری شود. شرکت پس شناسایی اولیه میتواند در مورد انتخاب مدل بهای تمامشده یا مدل تجدید ارزیابی برای حسابداری آتی دارایی تصمیمگیری نماید.